Malatya'da Depremin İş Dünyasına Faturası Ortaya Çıktı!

6 Şubat depremlerinin ağır hasar bıraktığı Malatya’da yeniden yapılanma süreci yalnızca konutlarla sınırlı kalmadı. Binlerce işyerinin kullanılamaz hale gelmesiyle ticaret, üretim ve istihdam alanlarında yaşanan kayıplar kentin ekonomik hayatını da doğrudan etkiledi. Malatya Ticaret ve Sanayi Odası (MTSO) ise depremden hemen sonra üyelerinin durumunu ortaya koymak ve çözüm bekleyen sorunları ilgili kurumlara aktarmak amacıyla kapsamlı bir çalışma başlattı.

MTSO Depremin Ardından İş Dünyasının Taleplerini Topladı

Deprem sonrası yaklaşık 10 bin üyeye sahip olan MTSO tarafından gerçekleştirilen görüşmelerle işletmelerin yaşadığı hasar, üretim kapasitelerindeki değişim, finansman ihtiyaçları ve çözüm bekleyen sorunlar kayıt altına alındı. Elde edilen veriler doğrultusunda hazırlanan talepler, MTSO Yönetim Kurulu Başkanı Oğuzhan Ata Sadıkoğlu tarafından Cumhurbaşkanlığı, bakanlıklar, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile uluslararası kuruluşlara iletildi. Deprem nedeniyle işyerlerini kaybeden esnafın yeniden faaliyete geçebilmesi için geçici ticaret alanlarının kurulması da ilk gündeme getirilen başlıklardan biri oldu. Mart 2023’te konteyner çarşıların hızla oluşturulması çağrısında bulunan Sadıkoğlu, uygulama başladıktan sonra da bu alanlarda yaşanan sorunları ilgili kurumlara taşıdı. Konteynerlerin bulunduğu bölgelerdeki konum seçimi, 21 metrekarelik işyerlerinin yetersizliği ve bazı noktalarda beklenen ticari hareketliliğin oluşmaması MTSO’nun gündemine geldi.

Depremden Etkilenen İşletmeler İçin Finansman Talebi

İşyerlerinin yanı sıra stoklarını ve işletme sermayelerini de kaybeden firmaların ayakta kalabilmesi için çeşitli finansman modelleri talep edildi. MTSO, işletmelere geri ödemesiz hibe verilmesinin yanı sıra faizsiz veya düşük faizli kredi imkanlarının oluşturulmasını ve mevcut kredi borçlarının ertelenmesini gündeme taşıdı. Sadıkoğlu ayrıca KOSGEB Deprem Kredisi'nin kapsamının genişletilmesi gerektiğini savunarak, işletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmesinde finansmana erişimin belirleyici olduğunu ifade etti.

Mücbir Sebep İçin Üç Yılı Aşan Girişimler

Deprem sonrası iş dünyasının en uzun süre gündeminde tuttuğu konulardan biri de mücbir sebep uygulaması oldu. MTSO, işyerleri teslim edilmeden ve ticari faaliyetler normale dönmeden uygulamanın sona erdirilmemesi gerektiğini savundu. Uygulamanın farklı dönemlerde uzatılmasının ardından oda tarafından yalnızca sürenin değil, kapsamın da genişletilmesi yönündeki talepler sürdürüldü. Bu kapsamda 22 Ağustos 2024'te yaklaşık 250 sivil toplum kuruluşunun katıldığı ortak açıklama gerçekleştirildi.

Depremzede İşletmelere 20 Milyon Liralık Hibe

MTSO ile Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) iş birliğinde yürütülen çalışma kapsamında depremden etkilenen işletmelere toplam 20 milyon lira geri ödemesiz hibe desteği sağlandı. Başvuruların daha sağlıklı yürütülmesi ve işletmelerin süreç hakkında doğru bilgilendirilmesi amacıyla MTSO bünyesinde UNDP Destek Masası oluşturuldu. Depremin ekonomik etkilerinin azaltılması amacıyla özel teşvik mekanizmaları da gündeme getirildi. Sadıkoğlu, Malatya'nın yanı sıra Hatay, Kahramanmaraş ve Adıyaman'ın en az beş yıl süreyle "Özel Teşvik Bölgesi" kapsamına alınmasını önerdi. Hazırlanan modelde vergi ve SGK kolaylıklarının yanında yatırım, kredi, üretim ve kentsel dönüşüme yönelik özel düzenlemeler yer aldı.

Göç Sonrası İşgücü Sorununa Yeni Model Önerisi

Deprem sonrasında Malatya'dan yaşanan göç, işletmelerin nitelikli çalışan bulmasını da zorlaştırdı. Bu soruna yönelik olarak Sadıkoğlu tarafından SGK işçi ve işveren paylarının belirli bir süre çalışanlara aktarılmasını içeren bir model önerildi. Önerinin, kentten ayrılan çalışanların geri dönüşünü teşvik etmesi ve işletmelerin mevcut istihdam kapasitesini korumasına katkı sağlaması hedeflendi.

Yerel Firmaların Kamu Tedarikinde Yer Alması İstendi

Deprem bölgesinde faaliyet gösteren AFAD, Türk Kızılay, TOKİ ve diğer kamu kurumlarının gerçekleştirdiği alımlarda Malatya'daki firmalara öncelik verilmesi de MTSO'nun gündeme taşıdığı konular arasında yer aldı. Sadıkoğlu, kentte yapılan kamu harcamalarının mümkün olduğunca yerel ekonomiye dönmesi gerektiğini belirterek yerel firmalardan yapılan tedarikin işletmeler açısından önemine dikkat çekti.

Yerinde Dönüşüm İçin Desteklerin Artırılması Talebi

Malatya'daki yeniden yapılanma sürecinde yerinde dönüşüm desteklerinin mevcut inşaat maliyetlerini karşılamadığı yönündeki değerlendirmesini paylaşan Sadıkoğlu, destek tutarlarının güncellenmesini istedi. MTSO tarafından hazırlanan öneride, yerinde dönüşüm maliyetinin yüzde 60'ının devlet tarafından karşılanacağı yeni bir finansman modelinin uygulanması talep edildi. Oda ayrıca dönüşüm projelerinde uygulanan yüzde 20 KDV'nin yüzde 1'e indirilmesi için Hazine ve Maliye Bakanlığına başvurdu. MTSO'nun aktardığı bilgilere göre bu talep, 2026 yılında Bakanlığın mevzuat çalışmaları kapsamında değerlendirmeye alındı.

Depremin İlk Günlerinde Malatya’ya Yardım Seferberliği

Depremlerin ardından kentte temel ihtiyaçların karşılanması için de çalışmalar yürütüldü. Sadıkoğlu'nun Türkiye genelindeki oda ve borsa başkanlarıyla yaptığı görüşmelerin ardından yaklaşık 60 tır yardım malzemesi Malatya'ya ulaştırıldı. MTSO koordinasyonunda kente gönderilen malzemeler depremden etkilenen vatandaşlar ve ihtiyaç sahibi ailelere dağıtıldı.

Enkaz Çalışmalarında Asbest Ve Toz Uyarısı

Hasarlı yapıların yıkım sürecinde çevre ve halk sağlığına ilişkin riskler de MTSO'nun gündeminde yer aldı. Sadıkoğlu, enkaz demirlerinin yıkım alanlarında ayrıştırılmasına karşı çıkarak özellikle asbest ve yoğun toz riskine dikkat çekti. Enkazdaki ayrıştırma işlemlerinin döküm sahalarında yapılması gerektiğini belirten Sadıkoğlu, yıkım sırasında tazyikli su kullanımının artırılması ve çevre sağlığını koruyacak önlemlerin eksiksiz uygulanması çağrısında bulundu.

Sanayi Esnafının Sorunları Sahada Dinlendi

MTSO yönetimi, depremden etkilenen sanayi bölgelerinde de incelemelerde bulundu. Yeni Sanayi Sitesi başta olmak üzere hasarlı üretim alanlarını ziyaret eden Sadıkoğlu, sanayi esnafının yaşadığı sorunları ve beklentilerini yerinde dinledi. Hasar tespitlerinin yeniden değerlendirilmesini isteyen Sadıkoğlu, sanayi bölgelerinin dönüşümüne ilişkin hazırlanacak yol haritasında esnafın görüşlerinin dikkate alınması gerektiğini ifade etti.

27 Bin 500 İşyerinin Durumu Gündeme Taşındı

Malatya'da depremlerin ardından 27 bin 500 işyeri ve ofisin kullanılamaz hale geldiğini belirten Sadıkoğlu, kalıcı ticaret alanlarının konutlarla eş zamanlı tamamlanması gerektiğini savundu. Kent merkezindeki ekonomik ve sosyal hareketliliğin yeniden sağlanması için çarşıdaki işyerlerinin tamamlanarak hak sahiplerine teslim edilmesinin önemine dikkat çekti. Kalıcı işyerlerine ulaşamayan konteyner esnafının durumu da 2026 yılında yeniden gündeme geldi. Sadıkoğlu, kalıcı işyerini henüz teslim alamayan esnafa gönderilen tahliye tebligatları karşısında ek süre verilmesini istedi. Konteynerlerin tahliye edilmesinin, kalıcı ticaret alanları teslim edilmeden gerçekleştirilmesinin yeni mağduriyetlere yol açabileceğini belirterek sürecin teslim takvimine göre yürütülmesi çağrısında bulundu.

Kiracı Esnaf Ve Bodrum Kat İşyerleri İçin Öneriler

Deprem öncesinde işyerlerinde kiracı olarak faaliyet gösteren ve halen konteynerlerde ticaretini sürdüren işletmeler için de çözüm önerisi hazırlandı. Sadıkoğlu, hak sahipliği kuralarının ardından boş kalan işyerlerinin bu esnafa öncelikli olarak satılmasını talep etti. Hazırlanan öneri Cumhurbaşkanlığı ve ilgili bakanlığa iletildi. Yaklaşık 150 bodrum kat esnafının kura hakkından yararlanamadığı belirtilirken, bu işletmelerin durumunun da ayrıca ele alınması istendi. MTSO tarafından bu kesim için hakkaniyetli ve sürdürülebilir bir çözüm oluşturulması gerektiği ifade edildi.

MTSO’dan Malatya Ekonomisi İçin Çalışmaların Sürdürüleceği Mesajı

6 Şubat depremlerinin ardından geçen üç yılı aşkın süreçte MTSO tarafından Malatya iş dünyasının taleplerinin hem Ankara'ya hem de uluslararası kuruluşlara taşındığı belirtildi. Sadıkoğlu, ticaret, üretim ve istihdamın yeniden güçlenmesine yönelik çalışmaların sürdürüleceğini ifade ederek, depremden etkilenen işletmelerin sorunlarının takipçisi olmaya devam edeceklerini söyledi.