Malatya'da Kaybolmaya Yüz Tutan Geleneği Yaşatıyor!
Malatya'nın Darende ilçesinde 80 yaşındaki Hasan Gazi Ağacalar, çocukluk yıllarında ailesinden öğrendiği üzerlik hazırlama geleneğini ilerleyen yaşına rağmen sürdürüyor. Zaviye Mahallesi'nde yaşayan emekli terzi, doğadan topladığı üzerlikleri geleneksel yöntemlerle el emeğiyle hazırlayarak hem geçmişten kalan kültürel mirası koruyor hem de bu geleneğin gelecek kuşaklara aktarılmasına katkı sağlıyor.
Haberin Özeti
- • Darende’de yaşayan 80 yaşındaki emekli terzi Hasan Gazi Ağacalar, ailesinden öğrendiği üzerlik hazırlama geleneğini yaklaşık 4-5 yıldır sürdürüyor.
- • Doğadan topladığı üzerlikleri iplik, iğne, kumaş ve ahşap malzemeler kullanarak geleneksel yöntemlerle hazırlayan Ağacalar’ın ürünlerine İstanbul, Ankara ve İzmir’den talep geliyor.
- • Üzerlik hazırlamayı ticari bir uğraştan çok kültürel mirası yaşatma yolu olarak gören Ağacalar, bu geleneğin gelecek kuşaklara aktarılmasını istiyor.
Uzun yıllar terzilik yapan Ağacalar, gözlerindeki rahatsızlık nedeniyle mesleğini bırakmasının ardından kendisini üzerlik hazırlamaya verdi. Yaklaşık 4-5 yıldır bu işle uğraşan 80 yaşındaki usta, hazırladığı ürünleri yalnızca Darende’de değil, farklı şehirlerde yaşayan vatandaşlara da ulaştırıyor.
Üzerlikleri Geleneksel Usulle Hazırlıyor
Ağacalar’ın hazırladığı üzerliklerin arkasında belirli bir düzen ve el işçiliği bulunuyor. Ağaç, iplik, iğne, kumaş parçaları ve üzerlikleri kullanarak hazırlık yapan Ağacalar, bitkileri rastgele sıralamak yerine belirli sayılara göre diziyor. Üzerliklerin hazırlanış biçiminin kendisine ailesinden kaldığını anlatan Ağacalar, dizilim sırasında belirli bir kademelendirme uyguladığını belirtiyor. Bu yöntemin yıllardır aynı şekilde sürdürüldüğünü ifade eden emekli terzi, yaptığı işin yalnızca el becerisi değil, aynı zamanda geçmişten aktarılan bir kültür olduğunu vurguluyor.
Sabahın İlk Saatlerinde Doğadan Topluyor
Üzerlik hazırlığının ilk aşamasını doğadan bitki toplamak oluşturuyor. Ağacalar, bitkileri genellikle sabah namazının ardından ve güneş yükselmeden önce topladığını belirtiyor. Kendi gözlemlerine göre üzerliğin özellikle mezarlık çevrelerinde yetiştiğini ifade eden Ağacalar, topladığı bitkileri evine getirerek burada işlemeye başlıyor. Bitkinin zamanında toplanmasının hazırlık açısından önemli olduğunu söyleyen Ağacalar, fazla kuruyan üzerliklerin ipe dizilmesinin zorlaştığını belirtiyor. Bu nedenle uygun dönemi beklediğini ve toplama işlemini geciktirmediğini ifade eden Ağacalar’ın evindeki bir oda da hazırlık sürecinde adeta küçük bir çalışma alanına dönüşmüş durumda.
Zaviye Mahallesi’nde Eski Bir Gelenek Yaşatılıyor
Üzerliğin Zaviye Mahallesi’nde geçmişten bu yana evlerde kullanılan geleneksel unsurlardan biri olduğunu belirten Ağacalar, bu alışkanlığı annesi, babası ve dedelerinden öğrendiğini anlatıyor. Mahallede üzerliklerin özellikle nazara karşı koruyucu olduğuna inanıldığı için evlerde bulundurulduğunu ifade ediyor. Ağacalar, geçmişte neredeyse her evde bulunan üzerliğin bugün de mahalledeki kültürel yaşamın bir parçası olduğunu belirterek, yıllardır devam eden bu alışkanlığın kaybolmaması için kendi imkanlarıyla üretmeye devam ettiğini söylüyor.
Darende’den İstanbul Ve Ankara’ya Ulaşıyor
Emekli terzinin hazırladığı üzerliklere yalnızca mahalle ve ilçe sakinleri değil, farklı şehirlerde yaşayan vatandaşlar da ilgi gösteriyor. Ankara, İstanbul ve İzmir’den talep alan Ağacalar, Darende’yi ziyaret eden bazı kişilerin de hazırladığı ürünlerden aldığını ifade ediyor. Ağacalar’ın üç kızının İstanbul’da yaşadığı ve burada da üzerlik geleneğini sürdürdüğü belirtiliyor. Hazırlanan ürünlerin İstanbul’a götürülerek aile yakınlarına ve çevredeki kişilere ulaştırılması, Darende’de yaşatılan geleneğin farklı kentlerde de devam etmesini sağlıyor.
Bunu Para İçin Değil, Kültürümüz Yaşasın Diye Yapıyorum
Üzerlik hazırlamayı ticari bir faaliyet olarak görmediğini belirten Hasan Gazi Ağacalar, emeklilik döneminde bu işle hem zamanını değerlendirdiğini hem de kendisine ailesinden kalan kültürü koruduğunu söylüyor. Yaptığı işten keyif aldığını dile getiren Ağacalar için hazırladığı her üzerlik, geçmişten bugüne taşınan bir alışkanlığın devamı niteliğinde. Yaşadığı sürece bu geleneği sürdürmek istediğini belirten Ağacalar, asıl amacının üzerlik kültürünün gelecek nesillere aktarılmasını sağlamak olduğunu ifade ediyor.
Üzerlik Geleneğinin Ardında İnanç Ve Kültür Var
Anadolu’nun farklı bölgelerinde kullanılan üzerlik, yalnızca dekoratif amaçla değerlendirilen bir bitki olarak görülmüyor. Halk arasında üzerliğin nazardan ve kötü enerjiden korunmaya yardımcı olduğuna dair yaygın bir inanış bulunuyor. Kurutulan üzerlik tohumlarının yakılmasıyla elde edilen tütsünün evlerde kullanılması da geçmişten günümüze ulaşan geleneklerden biri olarak biliniyor. Yeni doğan bebeklerin bulunduğu odalardan evlere, çeşitli ürünlerin muhafaza edildiği alanlara kadar farklı yerlerde üzerlik kullanılması, bu bitkinin halk kültüründeki yerini ortaya koyuyor. Darende’de 80 yaşındaki Hasan Gazi Ağacalar’ın sürdürdüğü çalışma ise bu geleneğin yalnızca geçmişte kalmadığını, el emeği ve aileden aktarılan bilgilerle bugün de yaşatılabildiğini gösteriyor.
Bakmadan Geçme
