Türkiye Cumhuriyeti 103 Yaşında!

Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna uzanan süreç, bağımsızlık mücadelesinin kazanılmasının ardından yeni devletin nasıl yönetileceği sorusuyla şekillendi. Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün liderliğinde yürütülen siyasi hazırlıklar, 29 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde alınan kararla yeni bir dönemin kapısını açtı. Cumhuriyet'in ilanından bir gece önce Çankaya Köşkü'nde yapılan görüşmeler ise bu tarihi kararın en dikkat çekici aşamalarından biri olarak kayıtlara geçti. Milli Mücadele yıllarında temelleri atılan millet egemenliği anlayışı, Cumhuriyet'in ilanıyla devlet yönetiminin temel ilkesi haline geldi. Türkiye'nin siyasi yapısını yeniden şekillendiren bu gelişme, yalnızca yönetim biçiminin değişmesi değil, aynı zamanda yeni devletin geleceğinin belirlenmesi anlamına da geliyordu.

Cumhuriyet Fikri Milli Mücadele Yıllarında Şekillendi

Türkiye Cumhuriyeti'ne uzanan yol, Mustafa Kemal Atatürk'ün 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkmasıyla başlayan Milli Mücadele sürecinde şekillendi. Erzurum Kongresi sırasında Cumhuriyet düşüncesini yakın çevresiyle paylaşan Atatürk, dönemin koşullarını gözeterek bu hedefi bir süre açıkça gündeme getirmedi. 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılmasıyla millet iradesine dayanan yeni yönetimin temelleri atıldı. Kurtuluş Savaşı'nın başarıyla sonuçlanması ve 24 Temmuz 1923'te Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanması, Türkiye'nin bağımsızlığının uluslararası alanda tanınması açısından önemli bir aşama oldu. Ankara'nın 13 Ekim 1923'te başkent ilan edilmesi de yeni devletin siyasi merkezinin belirlenmesini sağladı. Ancak savaşın ardından kurulan devletin yönetim biçiminin açıkça tanımlanması gerekiyordu. 27 Ekim 1923'te hükümetin istifası ve yeni kabinenin oluşturulamamasıyla ortaya çıkan siyasi sorun, yönetim sisteminin yeniden düzenlenmesini gündeme taşıdı.

Çankaya Köşkü'nde Tarihi Karar Açıklandı

28 Ekim 1923 akşamı Mustafa Kemal Paşa, yakın çalışma arkadaşlarıyla Çankaya Köşkü'nde bir araya geldi. Yemekte İsmet Paşa, Kazım Paşa, Fethi Bey ve dönemin önde gelen isimleri de bulunuyordu. Görüşmenin en önemli anı, Atatürk'ün Cumhuriyet'in ertesi gün ilan edileceğini açıklamasıyla yaşandı. Atatürk'ün yıllar sonra Nutuk'ta aktardığı bu buluşmada, kararın paylaşılmasının ardından hazırlıklara geçildi. Mustafa Kemal Paşa ile İsmet Paşa, 1921 Anayasası'nda değişiklik yapılmasını öngören kanun teklifini hazırladı. Böylece Çankaya Köşkü'nde dile getirilen düşünce, ertesi gün Meclis'te görüşülecek somut bir düzenlemeye dönüştü. O akşam alınan karar, Türkiye'nin yönetim sisteminde köklü bir değişikliğin habercisiydi. Cumhuriyet'in ilanı için gerekli anayasal hazırlıkların tamamlanmasıyla gözler Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne çevrildi.

29 Ekim 1923'te Cumhuriyet İlan Edildi

29 Ekim günü Meclis'te yapılan görüşmelerde, devletin yönetim biçimini belirleyecek anayasa değişikliği ele alındı. Teklifin kabul edilmesiyle 1921 Anayasası'na 'Türkiye Devleti'nin şekli hükümeti Cumhuriyet'tir.' hükmü eklendi. Saat 20.30'da gerçekleştirilen oylamada, toplantıya katılan 158 milletvekilinin tamamının desteğiyle Cumhuriyet ilan edildi. Kararın duyurulmasının ardından Meclis'te 'Yaşasın Cumhuriyet' sesleri yükseldi ve tarihi gelişme alkışlarla karşılandı. Bu kararla birlikte, 1920'de TBMM'nin açılmasıyla başlayan milli egemenlik süreci devletin yönetim biçiminde de resmiyet kazandı. Cumhuriyet'in ilanı, Türkiye'nin siyasi tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu.

Atatürk Türkiye Cumhuriyeti'nin İlk Cumhurbaşkanı Seçildi

Cumhuriyet'in ilanının ardından Meclis'te cumhurbaşkanlığı seçimi yapıldı. Gizli oylamada 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı oldu. Meclis kürsüsünden milletvekillerine hitap eden Atatürk, bağımsızlık mücadelesinde ortaya konulan kararlılığın yeni devletin geleceğinde de belirleyici olacağına ilişkin inancını dile getirdi. Konuşmasını 'Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır.' sözleriyle tamamladı. Yeni yönetim sisteminin oluşturulması kapsamında hükümetin kuruluş süreci de düzenlendi. İsmet Paşa ilk hükümeti kurmakla görevlendirilirken Fethi Bey, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına seçildi.

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı Nasıl Kutlanmaya Başlandı?

Cumhuriyet'in ilanı, 29 Ekim gecesinden itibaren vatandaşlar tarafından kutlandı. 1924 yılında yayımlanan kararnameyle kutlamaların kapsamı genişletildi; törenler ve 101 pare top atışıyla bu tarihi günün anılması kararlaştırıldı. 19 Nisan 1925'te kabul edilen kanunla 29 Ekim, Türkiye'nin millî bayramı olarak resmen belirlendi. O tarihten bu yana Cumhuriyet Bayramı, ülke genelinde törenler, etkinlikler ve çeşitli programlarla kutlanıyor. Çankaya Köşkü'nde 28 Ekim akşamı dile getirilen kararın ertesi gün Meclis'te kabul edilmesiyle başlayan bu tarihî süreç, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş hikyesinin en önemli aşamalarından biri olmayı sürdürüyor.