- Haberler
- Bilim Teknoloji
- Uzaydaki Gizli Kardeş, Gezegenin Yörüngesini Değiştirdi!
Uzaydaki Gizli Kardeş, Gezegenin Yörüngesini Değiştirdi!
Gökbilimciler, yaklaşık 1.100 ışık yılı uzaklıktaki TOI-2535b adlı ötegezegenin Mart 2026 itibarıyla yıldızının önünden geçişini gözlemleyemez hale geldi. İlk bakışta kaybolmuş gibi görünen gezegenin, gizli bir kardeşiyle yaşadığı kütle çekim etkileşimi nedeniyle yörüngesinin değiştiği ve gelecek yıllarda yeniden görüş alanına gireceği belirlendi.
Haberin Özeti
- • TOI-2535b adlı ötegezegen, gizli bir kardeşiyle arasındaki kütle çekim etkileşimi nedeniyle yörüngesini değiştirdi ve Mart 2026'da Dünya'dan gözlemlenemez hale geldi.
- • Yaklaşık 30 ila 50 yılda tamamlanan yörünge değişimleri, gezegenin gelecekte yeniden yıldızının önünden geçmesini sağlayabilir.
- • Bir milyon yıllık modelleme, iki gezegen arasındaki yörünge rezonansının sistemi dengede tuttuğunu ortaya koydu.
Uzayın derinliklerinde yürütülen gözlemler, gökbilimcileri alışılmışın dışında bir olayla karşı karşıya bıraktı. Yaklaşık 1.100 ışık yılı uzaklıkta bulunan bir ötegezegen, yıldızının önünden geçerek tespit edilmesini sağlayan konumunu kaybetti. Ancak yapılan incelemeler, gezegenin ortadan kaybolmadığını, yörüngesindeki değişim nedeniyle Dünya'dan artık görülemediğini ortaya koydu. TOI-2535b adı verilen gezegenin bu sıra dışı hareketinin arkasında ise henüz doğrudan görüntülenemeyen bir başka gök cismi bulunuyor. İki gezegenin birbirleri üzerindeki kütle çekim etkisi, sistemdeki yörüngeleri değiştirerek astronomların daha önce alışık olmadığı bir hareket düzeni oluşturdu.
Gizli Gezegen, Yörüngeleri Değiştirdi
TOI-2535b, Güneş'ten biraz daha küçük olan ve yaklaşık 9,7 milyar yaşında olduğu belirtilen TOI-2535 yıldızının çevresinde dönüyor. Sıcak Jüpiter olarak sınıflandırılan gezegen, kütle bakımından Güneş sistemimizin en büyük gezegeni Jüpiter'e benziyor. Buna karşın yıldızına oldukça yakın konumda bulunması, yörünge hareketini son derece hızlandırıyor. TOI-2535b, yıldızının çevresindeki bir turunu sekiz günden biraz uzun sürede tamamlıyor. Araştırmacılar, sistemde TOI-2535b dışında en az bir dev gezegenin daha bulunduğuna ilişkin güçlü işaretler tespit etti. Henüz doğrudan gözlemlenemeyen bu gök cisminin Satürn büyüklüğünde olabileceği değerlendiriliyor. İki gezegen arasındaki çekim mücadelesi, yörüngelerinin belirgin biçimde eğilmesine ve zaman içinde yalpalamasına yol açıyor. Bu hareketin tamamlanması yaklaşık 30 ila 50 yıl sürüyor. Yörüngedeki değişim, gezegenlerin Dünya'dan bakıldığında yıldızlarının önünden geçiş biçimini de etkiliyor. UCLA'dan astrofizikçi Samuel Yee, Güneş sistemimizdeki gezegenlerin büyük ölçüde aynı düzlemde hareket ettiğini, TOI-2535 sisteminde ise iki gezegenin yörüngeleri arasında en az 5 derecelik bir eğim bulunduğunu belirtiyor.
Mart 2026'da Gözlemlenemez Hale Geldi
TOI-2535b'nin kaybolduğu izlenimini oluşturmasının nedeni, gezegenin uzaydaki konumundan çok Dünya ile yıldızı arasındaki görüş açısının değişmesi. Gökbilimciler, gezegenin varlığına ilişkin ilk bulguları 2019 yılında NASA'nın TESS uydusundan elde edilen verilerle belirledi. Öte gezegenlerin keşfinde kullanılan geçiş yöntemi, bir gezegenin yıldızının önünden geçerken yıldız ışığının küçük bir bölümünü engellemesi esasına dayanıyor. Bu sırada yıldızın parlaklığında meydana gelen düşüş ölçülerek gezegenin varlığı tespit edilebiliyor. TOI-2535b üzerinde yıllar boyunca sürdürülen gözlemler, gezegenin yıldız diski üzerindeki geçiş güzergâhının giderek değiştiğini gösterdi. İlk dönemlerde yıldızın önünden belirgin şekilde geçen gezegen, zamanla diskin kenarına doğru kaydı. Son aşamada yıldızın yalnızca kenarından geçebilen TOI-2535b, Mart 2026 itibarıyla Dünya'dan yapılan gözlemlerde tamamen görüş alanının dışına çıktı. Araştırmanın diğer yazarlarından UCLA astrofizikçisi Erik Petigura, bu tür yörünge hizalanmalarının tutulma olaylarıyla benzer bir mantığa sahip olduğunu ifade etti. Dünya ile Ay'ın hareketleri arasındaki hizalanmanın tutulmaları mümkün kılması gibi, ötegezegenlerin yıldızlarına göre konumları da geçişlerin gözlemlenip gözlemlenemeyeceğini belirliyor.
Kaybolan Gezegen Yeniden Görülebilecek
Bilim insanlarının hesaplamalarına göre TOI-2535b'nin görüş alanının dışında kalması kalıcı olmayacak. Gezegen, önümüzdeki on yıllarda değişen yörünge hareketi nedeniyle yeniden yıldızının önünden geçmeye başlayabilir. Aynı sistemdeki gizli kardeş gezegenin de ilerleyen dönemde gözlemlenebilir hale gelmesi bekleniyor. Böylece iki gök cisminin kütleleri ve yörünge özellikleri hakkında daha ayrıntılı bilgi edinilebilecek. Araştırma ekibi, sistemin gelecekteki hareketlerini anlamak için bir milyon yıllık bilgisayar modellemesi gerçekleştirdi. Yaklaşık 50 milyon yörünge turunu kapsayan hesaplamalar, iki gezegen arasındaki yörünge rezonansının sistemi dengede tuttuğunu ortaya koydu. Bu etkileşim sayesinde gezegenlerin birbirine çarparak yok olması ya da sistemin dışına savrulması engelleniyor.
Sıcak Jüpiterlerin Oluşumuna Yeni Bakış
TOI-2535 sistemi, sıcak Jüpiterlerin nasıl oluştuğuna ilişkin araştırmalara da yeni bir boyut kazandırabilir. Samuel Yee'ye göre birbirine yakın yörüngelerde bulunan iki dev gezegenin bugünkü konumlarında oluşmuş olması beklenmiyor. Gezegenlerin, oluşumlarının ardından çevrelerindeki gaz ve toz diskinde iç bölgelere doğru ilerlemiş olabileceği değerlendiriliyor. Bununla birlikte yörüngelerin neden bu kadar belirgin biçimde eğildiği henüz açıklığa kavuşmuş değil. Araştırmacılar, TOI-2535b'nin yeniden gözlemlenebileceği dönemi ve gizli kardeşinin hareketlerini takip ederek bu sorulara yanıt arayacak. The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlanan çalışma, ötegezegenlerin gökyüzündeki konumlarının sabit olmadığını ve bazı gezegenlerin belirli dönemlerde Dünya'dan gözlemlenemez hale gelebileceğini gösteriyor.
Bakmadan Geçme