Market Raflarında Büyük Değişim: Her 5 Üründen Biri Üreticiden Alınacak!

Gıda enflasyonunun vatandaşların mutfak bütçesini her geçen gün daha fazla zorladığı bu dönemde, tarımsal ürün fiyatlarındaki dengesizlikleri ortadan kaldırmak amacıyla hazırlanan yeni Hal Yasası taslağı resmi süreçlerin eşiğine geldi. Hazırlanan bu kapsamlı düzenleme, özellikle sebze ve meyve sektöründe tarladan rafa uzanan karmaşık ve uzun tedarik zincirini kökten değiştirmeyi hedefliyor. Taslağın en dikkat çekici maddelerinin başında, büyük zincir marketlerin sattıkları ürünlerin yüzde 20 oranını aracıları tamamen devre dışı bırakarak doğrudan üreticilerden veya tarımsal kooperatiflerden temin etme zorunluluğu geliyor.

Bu stratejik hamle ile birlikte, küçük ve orta ölçekli çiftçilerin alın terinin karşılığını daha adil bir şekilde alabilmesi ve piyasadaki aşırı fiyat dalgalanmalarının önüne geçilmesi planlanıyor. Sektör temsilcileri, uzun süredir tarladaki ucuz fiyat ile marketteki yüksek etiket fiyatı arasındaki büyük makastan yakınan tüketiciler için bu adımın umut vadedici olduğunu belirtiyor. Yeni sistemin tam anlamıyla hayata geçmesi halinde, perakende sektöründe faaliyet gösteren büyük oyuncuların tedarik modellerini tamamen gözden geçirmesi ve üretici birlikleriyle doğrudan masaya oturması zorunlu hale gelecek.

Aracı Sayısının Azalmasıyla Fiyat Makası Kapanacak

Bugün Türkiye genelinde bir domatesin veya bir kasa elmanın üreticiden çıkıp vatandaşın mutfağına ulaşıncaya kadar ortalama 3 veya 4 farklı el değiştirdiği biliniyor. Üreticiden komisyoncuya, oradan toptancı haline ve son olarak perakendeciye uzanan bu uzun zincirdeki her bir halka, ürünün maliyetine yeni masraflar ekleyerek son tüketiciye yansıyan fiyatın katlanmasına neden oluyor. Yeni hazırlanan Hal Yasası taslağı, tam olarak bu çok katmanlı yapıya müdahale ederek aracı sayısını minimum seviyeye indirmeyi ve böylece üretici ile tüketici arasındaki fiyat uçurumunu kapatmayı amaçlıyor.

Teorik olarak aracıların ortadan kalkması veya sayılarının azalması, çiftçinin ürününü çok daha hak ettiği değerden satabilmesine imkân tanırken tüketicinin de gıdaya daha makul bütçelerle ulaşmasını sağlayacak. Ancak bu geçiş sürecinde lojistik, depolama ve soğuk zincir taşımacılığı gibi kritik maliyetlerin nasıl yönetileceği büyük bir soru işareti oluşturuyor. Uzmanlar, tasarrufun doğrudan etiketlere yansıması için üreticilere sunulacak lojistik ve altyapı desteklerinin hayati bir önem taşıdığını, aksi takdirde beklenen fiyat düşüşlerinin sınırlı kalabileceğini ifade ediyor.

Üreticilere Ücretsiz Arazi Ve Lojistik Destekler

Taslakta yer alan yenilikler yalnızca marketlere getirilen alım zorunluluğuyla sınırlı kalmayarak üreticileri destekleyecek pek çok cazip kalemi de beraberinde getiriyor. Çiftçilerin ve üretici birliklerinin hal benzeri yeni nesil satış ve toplama merkezleri kurabilmesi amacıyla devlet tarafından ücretsiz arazi tahsisi yapılması öngörülüyor. Bunun yanı sıra nakliye, depolama, kira ve vergi muafiyeti gibi çeşitli finansal kolaylıklar sayesinde üreticilerin kurumsal kapasitelerinin artırılması hedefleniyor.

Bu destek paketinin en temel hedefi, çiftçilerin tarlada ürettikleri mahsulleri ellerinden çıkarmak için aracı tüccarlara mecbur kalmadığı bağımsız ve sürdürülebilir bir pazarlama ağı kurmaktır. Kooperatif sayısının kısa vadede iki katına çıkarılması planlanırken, küçük çiftçilerin tek başına büyük market zincirlerinin sert ticari şartlarıyla başa çıkabilmesi kolaylaşacak. Kurulan güçlü kooperatifler sayesinde ürünler tek bir merkezde toplanıp standart kalite kontrolünden geçirilecek ve doğrudan marketlerin depolarına sevk edilecek.

Kayıt Dışı Ticaretle Mücadele Ve Şeffaf Piyasa

Türkiye Halciler Federasyonu Başkanı Yüksel Tavşan, sebze ve meyve ticaretinde uzun yıllardır varlığını sürdüren yüksek oranlı kayıt dışılığın sektörün en büyük kanayan yara olduğunu vurguluyor. Hazırlanan yeni yasa taslağı, sebze ve meyve ticaretindeki bütün finansal işlemlerin çok daha görünür ve şeffaf bir zeminde yürütülmesini sağlayacak denetim mekanizmalarını da beraberinde getiriyor. Yapılacak yasal düzenlemelerle birlikte faturasız ve kayıt dışı ürün alım satımlarının önüne geçilerek vergi kayıplarının minimuma indirilmesi amaçlanıyor.

Düzenlemenin yasalaşma süreci önümüzdeki günlerde Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine taşınacak olup, ilgili komisyonlar ve Genel Kurul aşamalarında sektör paydaşlarının görüşleri alınarak son şekli verilecek. Piyasada faaliyet gösteren market zincirlerinin yeni sisteme uyum sağlayabilmesi için belirli bir geçiş takviminin tanınması beklenirken, atılacak bu adımların hem üreticinin yüzünü güldürmesi hem de hane halkı bütçesini rahatlatması bekleniyor.