Köprüler Kışın Neden İlk Donan Yerler Olur? Tuz Buzu Nasıl Eritir?

Kış aylarında yaşanan trafik kazalarının önemli bir bölümü, sürücülerin fark etmekte geciktiği gizli buzlanmalar nedeniyle meydana geliyor. Bu buzlanmaların ise çoğu zaman ilk olarak köprüler ve üst geçitlerde ortaya çıktığı biliniyor. Uzmanlara göre bu durum bir tesadüf değil, tamamen fizik kurallarının ve çevresel etkenlerin doğal bir sonucu. Aynı şekilde yollara serpilen tuzun buzu nasıl etkisiz hale getirdiği de çoğu kişi tarafından yanlış biliniyor. İşte köprülerin neden daha hızlı donduğu ve tuzun buz üzerindeki gerçek etkisi.

Köprülerin Hava ile Çevrili Yapısı Donmayı Hızlandırıyor

Köprülerin kışın ilk buzlanan noktalar olmasının temel nedeni, her yönden açıkta olmalarıdır. Karayolu üzerinde yer alan normal asfalt zemin, altındaki toprak tabakası sayesinde bir miktar ısıyı depolayabilir. Bu depolanan ısı, soğuk havalarda yüzeye doğru iletilerek donmayı geciktirir. Köprülerde ise bu avantaj bulunmaz. Yapının altı da üstü de tamamen havayla temas halindedir.

Soğuk hava köprü yüzeyini yalnızca üstten değil, aynı zamanda alttan da etkiler. Rüzgarın etkisiyle köprü tabliyesinin altından geçen hava, yüzeydeki ısının çok daha hızlı kaybolmasına neden olur. Bu durum, özellikle gece saatlerinde sıcaklığın ani düşüş yaşadığı zamanlarda köprülerin kısa sürede buz tutmasına yol açar.

Isı Tutamayan Yapı Malzemeleri Riski Artırıyor

Köprülerde kullanılan yapı malzemeleri de erken buzlanmanın önemli nedenleri arasında yer alır. Beton ve çelik gibi malzemeler, ısıyı hızlı ileten ve aynı hızla çevreye veren yapıya sahiptir. Bu özellik yaz aylarında avantaj sağlarken, kışın ciddi bir dezavantaja dönüşür. Soğuk havayla temas eden beton ve çelik yüzeyler, sahip oldukları ısıyı hızla kaybederek donma noktasına çok daha çabuk ulaşır.

Asfalt yollar ise yapıları gereği ısıyı daha zor iletir. Alt zeminden gelen sıcaklık, asfalt tabakası sayesinde bir süre daha yüzeyde tutulur. Bu yüzden normal yollar donmaya başlamadan önce köprülerin buzlanması, özellikle sabah ve gece saatlerinde sıkça karşılaşılan bir durumdur.

Nem ve Yoğunlaşma Köprülerde Gizli Buzlanma Oluşturuyor

Köprülerin erken buzlanmasında nem faktörü de önemli rol oynar. Havadaki nem, soğuk yüzeylerle temas ettiğinde yoğunlaşarak su damlacıklarına dönüşür. Köprü yüzeyleri hızla soğuduğu için bu yoğunlaşma daha kolay gerçekleşir. Ortaya çıkan ince su tabakası, sıcaklık sıfırın altına düştüğünde kısa sürede buz haline gelir.

Bu buzlanma çoğu zaman gözle fark edilemeyecek kadar şeffaf olur. Sürücüler tarafından “siyah buz” olarak adlandırılan bu durum, özellikle köprü giriş ve çıkışlarında ciddi kazalara neden olabilir. Yol kuru gibi görünse de tutunma tamamen ortadan kalkabilir.

Tuzun Buzu Eritme Mekanizması Nasıl Çalışır?

Yollara serpilen tuzun buzu eritme şekli, sanılanın aksine doğrudan bir erime süreci değildir. Tuz, suyun donma noktasını düşürerek etkisini gösterir. Saf su normal şartlarda sıfır derecede donar. Tuz suyla temas ettiğinde, su moleküllerinin düzenli bir kristal yapı oluşturmasını zorlaştırır. Bu durum, buzun oluşmasını geciktirir veya mevcut buzun tekrar çözülmesine yardımcı olur.

Tuzla temas eden buz, çevredeki ısıyı daha kolay kullanarak sulu bir hale geçer. Araç lastiklerinin sürtünmesi, güneş ışığı ve ortam sıcaklığı gibi etkenler bu süreci hızlandırır. Böylece yüzeyin yeniden donması geciktirilmiş olur.

Tuzlama Her Koşulda Etkili Olur mu?

Tuzun etkili olabilmesi için ortamda mutlaka bir miktar nem bulunması gerekir. Tamamen kuru ve aşırı soğuk yüzeylerde tuzun etkisi sınırlı kalır. Özellikle sıcaklığın çok düşük seviyelere indiği bölgelerde tuz, donma noktasını yeterince düşüremez. Bu gibi durumlarda yol güvenliği için farklı yöntemler devreye girer.

Yetkililer bu şartlarda yüzeyi pürüzlendirmek amacıyla kum kullanır. Kum, buzun kimyasal yapısını değiştirmez ancak lastiklerin yol ile temasını artırarak kayma riskini azaltır. Bu nedenle köprü ve viyadüklerde yapılan bakım çalışmaları, hava sıcaklığı ve nem durumuna göre farklı uygulamalarla desteklenir.

Köprülerin kış aylarında daha hızlı donmasının ardında yatan bu bilimsel gerçekler, sürücüler için hayati önem taşır. Özellikle soğuk havalarda köprü ve üst geçitlere yaklaşırken hızın düşürülmesi, olası kazaların önüne geçilmesinde en etkili önlemlerden biri olarak öne çıkar.

Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım