• Haberler
  • Güncel
  • Kışın Seyrini Değiştirebilecek Olay: Kutup Girdabı Neden Zayıflıyor?

Kışın Seyrini Değiştirebilecek Olay: Kutup Girdabı Neden Zayıflıyor?

Kuzey Kutbu'nun 16 ile 48 kilometre üzerinde, stratosfer katmanında yer alan ve dondurucu havayı kutup bölgesinde hapsetmekle görevli olan güçlü batı rüzgârları kuşağı, meteoroloji dünyasını şaşırtan bir olayla karşı karşıya kaldı.

Haberin Özeti

  • • Kuzey Kutbu'nun 16 ile 48 kilometre üzerinde, stratosfer katmanında yer alan ve dondurucu havayı kutup bölgesinde hapsetmekle görevli olan güçlü batı rüzgârları kuşağı, meteoroloji dünyasını şaşırtan bir olayla karşı karşıya kaldı.

Kuzey Kutbu'nun 16 ile 48 kilometre üzerinde, stratosfer katmanında yer alan ve dondurucu havayı kutup bölgesinde hapsetmekle görevli olan güçlü batı rüzgârları kuşağı, meteoroloji dünyasını şaşırtan bir olayla karşı karşıya kaldı. 1950'li yıllardan bu yana tutulan düzenli kayıtlar incelendiğinde, bu devasa hava akımının daha önce hiç bu kadar erken bir evrede yön değiştirdiği görülmemişti. Kasım ayının ilk yarısında gerçekleşen bu olağanüstü tersine dönme hareketi, normal şartlarda kışın en sert dönemlerinde beklenen dinamiklerin çok daha erkene kaydığını net bir şekilde ortaya koydu.

Atmosferin üst katmanlarında meydana gelen bu erken hareketlilik, küresel iklim sistemlerinin ne denli hassas bir denge üzerine kurulu olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Uzmanlar, stratosferde yaşanan bu ani değişimin altındaki tetikleyicileri anlamak için kapsamlı veri analizleri yürütüyor. Girdabın rüzgâr hızındaki bu keskin düşüş ve ardından gelen yön değişimi, önümüzdeki haftalarda Kuzey Yarımküre genelinde iklim dalgalanmalarının şiddetini artırabilecek potansiyele sahip bulunuyor.

Kutup Girdabının Yapısı Ve Atmosferdeki Konumu

Dünyanın kutup bölgelerinin çevresinde devasa bir çember şeklinde dönen bu sistem, temelde geniş bir alçak basınç ve soğuk hava havuzu olarak tanımlanıyor. Meteorolojik verilere göre bu girdap yıl boyunca varlığını sürdürüyor ancak yaz aylarında gücünü büyük ölçüde kaybederken kış mevsiminde gelen soğuklarla birlikte adeta yeniden canlanıyor ve güçleniyor. Yeryüzünde hissedilen ve insan hayatını doğrudan etkileyen sıradan bir fırtına ya da yerel rüzgâr sistemi olmayan bu yapı, troposferin de üzerinde, uçakların seyir yüksekliklerinin çok daha ötesinde yer alıyor.

Gündelik hayatımızdaki yağmur, kar ve rüzgâr gibi hava olaylarını belirleyen jet akımları ise çok daha alçak seviyelerde, yaklaşık 8 ile 14 kilometre yükseklikte esmeye devam ediyor. Kutup girdabı ile bu alttaki jet akımları arasında sürekli bir etkileşim bulunuyor. Stratosferde dönen bu dev akım, alt katmanlardaki hava sirkülasyonunu dolaylı yoldan kontrol ederek kış mevsiminin karakterini belirleyen en temel mekanizmaların başında geliyor.

Stratosferde Yaşanan Ani Isınma Ve Bozulma Süreci

Zaman zaman istikrarsızlaşan bu devasa sistem, çeşitli dinamiklerin etkisiyle zayıflayabiliyor, bulunduğu eksenden kayabiliyor hatta tamamen ikiye bölünebiliyor. Bu tür çalkantılı dönemlerde, kutup üzerindeki stratosfer katmanında sıcaklık değerleri sadece birkaç gün içinde olağanüstü bir hızla tırmanışa geçiyor. Bilim insanları bu atmosferik olayı ani stratosferik ısınma olarak adlandırıyor ve bu durumun sistemin yapısını altüst ettiğini belirtiyor.

Yapılan iklim analizlerine göre bu tür ısınma ve bozulma olayları Kuzey Yarımküre genelinde ortalama her 2 yılda bir tekrarlanıyor. Ancak bu olayların istisnasız bir şekilde ocak veya şubat aylarında, yani kışın en doruk noktasında yaşanması alışılagelmiş bir durumdu. Kasım ayında henüz sonbahar devam ederken böyle bir bozulmanın gözlemlenmesi, meteoroloji kayıtlarındaki tüm ezberleri bozan tarihi bir istisna olarak kayıtlara geçti.

Yeryüzündeki Hava Durumuna Ve Kış Koşullarına Etkileri

Girdabın gücünü yitirmesi ve erken bozulması, alt seviyelerdeki jet akımının dalgalı bir form kazanmasına zemin hazırlıyor. Oluşan bu dev dalgaların çukur noktalarında dondurucu kutup havası orta enlemlere doğru inebilirken, tepe noktalarında ise ılık hava kütleleri kuzey bölgelerine doğru taşınıyor. Ancak uzmanlar, bu stratosferik bozulmanın yeryüzünde hemen hissedilmediğini ve etkilerin ancak birkaç haftalık bir gecikmeyle görünür hale geldiğini vurguluyor.

Bu durum, erken bozulmanın kesin olarak her yerde şiddetli bir soğuk dalgası ve kar fırtınası yaratacağı anlamına gelmiyor. Soğuk havanın tam olarak hangi coğrafyaya ne zaman ineceğini o anki yerel basınç sistemlerinin konumu belirliyor. Bilim insanları ayrıca bu dönemde etkili olan diğer küresel iklim salınımlarının da bu süreci dengeleyebileceğini, bu nedenle kış sezonunun genel seyri için gözlerin sürekli güncel hava analizlerinde olması gerektiğini ifade ediyor.

ERTV Malatya - Bizi Sosyal Medyada Takip Edin!

Bakmadan Geçme

WhatsApp İhbar Hattı
05443281444
ÇEKİN, GÖNDERİN, YAYINLAYALIM!