Kayısıda Tüccar Oyunu! Fiyatlar Dibi Gördü

Türkiye’nin kayısı ambarı Malatya’da, yılın en hareketli dönemi olan hasat sezonu buruk bir atmosferde devam ediyor. Sabaha karşı başlayan zorlu mesaiye, hava sıcaklığının yüksek seyrettiği saatlerde süren yoğun emek eşlik etse de bahçelerden yükselen ses bu kez sevinç değil, derin bir ekonomik endişeyi barındırıyor. Kent ekonomisinin can damarı sayılan kayısıda alım fiyatlarının hızla aşağı çekilmesi, mahsulünü binbir güçlükle toplayan çiftçiyi adeta çaresizliğe sürüklüyor. Şehrin simgesi haline gelen bu değerli ürünün piyasadaki değer kaybı, özellikle yerel üreticilerin geleceğe dair umutlarını gölgeliyor.

Yeşilyurt ilçesine bağlı Cumhuriyet Mahallesi sınırlarında uzun yıllardır organik metotlarla üretim yapan Medet Kılınç, sahadaki son durumu değerlendirirken tablonun vahametini gözler önüne seriyor. Mahsulün dalından toplanıp kurutulma aşamasına gelinceye dek çok büyük bir gider kaleminden geçtiğini ifade eden tecrübeli üretici, tüccarların sergilediği fiyat politikasına sert tepki gösteriyor. Piyasadaki aktörlerin ortak hareket ederek alım rakamlarını bilinçli biçimde düşürdüğünü savunan Kılınç, kilogram başına önerilen 225 liralık rakamın mevcut şartlarda üreticiyi tamamen felakete sürükleyeceğini belirtiyor.

Maliyetler Katlanırken Fiyatların Düşmesi Çiftçinin Belini Büküyor

Tarımsal girdilerin her geçen gün arttığı bir dönemde kayısı yetiştiriciliğinin sürdürülebilirliği ciddi biçimde sorgulanıyor. Bahçenin bakımıyla başlayan süreç; sulama, gübreleme ve ilaçlama gibi rutin işlemlerle sınırlı kalmıyor. Hasat zamanı geldiğinde işçi yevmiyeleri, nakliye giderleri, çalışanların iaşesi ve kullanılan elektrik bedelleri üst üste eklendiğinde ortaya çok ağır bir tablo çıkıyor. Güncel hesaplamalara göre tek bir kilogram kuru kayısının elde edilme maliyeti 350 lira sınırını çoktan aşmış durumda. Bu rakamlar ortadayken serbest piyasada maliyetin çok altında belirlenen alım rakamları, üretim zincirinin en zayıf halkası olan çiftçiyi doğrudan zararla karşı karşıya bırakıyor.

Geçtiğimiz rekolte döneminde yaşanan verim düşüklüğü ve iklimsel olumsuzluklar nedeniyle halihazırda borç yükü altında ezilen üreticiler, bu sezon da umduğunu bulamadı. Geçmişten gelen finansal yükümlülüklerini yeni sezonda elde edeceği gelirle kapatmayı hedefleyen tarım emekçileri, beklentilerinin çok altında kalan tekliflerle karşılaşınca adeta bir çıkmaza girdi. Deprem felaketinin yaralarını sarmaya çalışan bir kentte, ana gelir kaynağının bu derece değer kaybetmesi zincirleme bir ekonomik sıkıntıyı da beraberinde getiriyor.

Hasat Zamanı Sıkışan Üreticiye Fırsatçılık Baskısı

Ürünün bahçeden toplandığı ilk günlerde çiftçilerin üzerindeki finansal baskı maksimum seviyeye ulaşıyor. İşçilerin günlük ödemelerini yapmak, tarladaki anlık masrafları karşılamak ve bankalara olan kredi borçlarını ödeyebilmek için hızlı nakit akışına ihtiyaç duyuluyor. Aynı zamanda tarım kooperatiflerine ve esnafa olan vadeli borçların kapatılma zamanının gelmesi, üreticinin mahsulünü deposunda bekleterek fiyatın yükselmesini bekleme lüksünü elinden alıyor. Piyasadaki bazı alıcıların ise bu zorunlu satış durumunu kendi lehlerine kullandığı ve çiftçinin acil nakit ihtiyacını fırsat bilerek fiyatları dip seviyelere çektiği vurgulanıyor.

Kentin temel direği olan bu stratejik ürünün sadece ticari bir mal olarak görülmemesi gerektiği sıkça dile getiriliyor. Depremin izlerini silmek için mücadele veren Malatya’da halkın geçimini sağladığı en temel mekanizmanın kayısı olduğu unutulmamalı. Ailelerin çocuklarının eğitim masraflarından günlük yaşam giderlerine kadar her türlü harcamayı bu üründen elde edilecek gelire bağladığı düşünüldüğünde, yaşanan değer kaybının toplumsal bir boyuta ulaştığı görülüyor.

Geleceğe Dair Karamsarlık Bahçeleri Sökme Noktasına Getirdi

Yıllardır verilen emeğin karşılıksız kalması, üreticiler arasındaki mesleki aidiyeti ve toprağa olan bağı da zedeliyor. Alın terinin ve yapılan devasa yatırımların karşılığını alamayan tarım emekçileri, gelecekte üretime devam edip etmeme konusunda ciddi tereddütler yaşıyor. Hatta bazı üreticilerin, her yıl zarar etmektense yıllardır gözü gibi baktığı kayısı ağaçlarını kesmeyi dahi gündemine aldığı ifade ediliyor. Bir tarım kenti için son derece tehlikeli olan bu durum, önlem alınmadığı takdirde rekoltenin ve kalitenin kalıcı olarak düşmesine yol açabilir.

Ürünün toplanmasından kükürtlenmesine, serilmesinden patik yapılmasına kadar geçen her aşamada ne kadar büyük bir emek harcandığı resmi kayıtlar ve maliyet tabloları ile rahatlıkla kanıtlanabiliyor. Ancak tüm bu somut verilere rağmen piyasadaki dengesizliğin devam etmesi yerel üreticiyi çaresiz bırakıyor. Kent mülki amirlerinin ve ilgili ziraat odalarının konuya müdahil olması, taban fiyat ve alım garantisi gibi koruyucu mekanizmaları devreye sokması bekleniyor.

Piyasadaki bu olumsuz gidişata karşı dayanışma çağrısında bulunan deneyimli çiftçiler, tüm üreticilerin ortak hareket etmesi gerektiğinin altını çiziyor. Zararına ürün satışının tüm sektöre zarar vereceğini belirten uzmanlar ve üretici temsilcileri, emeklerin heba olmaması adına sabırlı olunması ve ürünün değerinin altında pazarlanmaması gerektiği konusunda hemfikir. Malatya kayısısının marka değerini koruyacak adil bir fiyat politikasının acilen hayata geçirilmesi kent ekonomisi açısından kritik önem taşıyor.