Gıda Ambalajlarında Gizlenen Tehlike Ortaya Çıktı!

Günlük hayatta sıkça kullanılan plastik ürünlerin içerdiği kimyasallarla ilgili endişelere bir yenisi eklendi. Özellikle gıda ambalajlarını daha esnek hale getirmek amacıyla tercih edilen DINCH adlı maddenin, anne karnındaki bebeğin gelişimi üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğine yönelik bulgular ortaya çıktı. Daha önce bazı plastikleştiricilerin sağlık açısından risk taşıdığı yönündeki araştırmaların ardından alternatif olarak kullanılmaya başlanan DINCH, üreticiler tarafından güvenli bir seçenek olarak tanıtılmıştı. Ancak New York Üniversitesi (NYU) Langone Sağlık Merkezi tarafından gerçekleştirilen yeni çalışma, bu kimyasalın da insan sağlığı üzerindeki etkilerinin daha yakından incelenmesi gerektiğini gösterdi. ABD ve Avrupa'da plastik gıda ambalajlarında yaygın biçimde kullanılan DINCH, yalnızca mutfak ürünleriyle sınırlı değil. Çocuk oyuncaklarından tıbbi cihazlara, tekstil ürünlerinden zemin kaplamalarına kadar pek çok farklı tüketim ürününde bu maddeye rastlanabiliyor.

6 Bin 600'den Fazla Gebelik İncelendi

Araştırmacılar, ABD Ulusal Sağlık Enstitülerinin çocuk sağlığına yönelik çevresel etkileri araştıran ECHO programı kapsamında elde edilen verileri değerlendirdi. Çalışmada 6 bin 600'ün üzerinde gebeliğe ilişkin bilgiler incelenirken, anne adaylarının idrar örneklerinde DINCH maruziyetinin izleri araştırıldı. Elde edilen sonuçlar dikkat çekici bir tablo ortaya koydu. İncelenen kadınların yüzde 70'ine kadarının idrarında bu kimyasala ait izlere rastlandı. Ayrıca DINCH maruziyeti yükseldikçe bebeğin gebelik haftasına kıyasla beklenenden daha düşük ağırlıkta dünyaya gelme ihtimalinin de arttığı görüldü. Araştırmada, DINCH maruziyetindeki 10 katlık artışın yenidoğanların doğum ağırlığında ortalama 27 gramlık düşüşle bağlantılı olduğu belirlendi. Ortalama bir bebeğin yaklaşık 3 bin 400 gram ağırlığında dünyaya geldiği düşünüldüğünde, bulgular kimyasal maruziyetinin gebelik döneminde araştırılması gereken önemli konulardan biri olduğunu ortaya koydu.

Bebeklerin Gelecekteki Sağlığı Açısından da Önem Taşıyor

Bilim insanları, anne karnında yaşanan gelişim sorunlarının yalnızca doğum anındaki sağlık durumuyla sınırlı kalmayabileceğine dikkat çekiyor. Düşük doğum ağırlığı ve fetüsün yeterince gelişememesi; ilerleyen yaşlarda kalp rahatsızlıkları, obezite ve öğrenme güçlükleri gibi farklı sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilebiliyor. Araştırmada, DINCH maruziyetinin bazı toplumsal gruplarda daha belirgin olabileceğine ilişkin sonuçlar da elde edildi. Özellikle Hispanik annelerin ve eğitim düzeyi daha düşük kadınların bebeklerinde bu kimyasalla bağlantılı etkilerin görülme ihtimalinin daha yüksek olduğu bildirildi. Daha önce hayvanlar ve insan hücreleri üzerinde yürütülen deneysel çalışmalar da DINCH'in vücutta parçalanmasıyla ortaya çıkan bazı maddelerin hormon sistemini etkileyebileceğine işaret etmişti. Araştırmacılar, bu süreçte fetüsün gelişimini düzenleyen hormonların işleyişinin bozulabileceğini, ayrıca bebeğe ulaşan oksijen ve besin miktarını etkileyebilecek iltihabi mekanizmaların devreye girebileceğini değerlendiriyor.

Tehlikeli Kimyasalların Yerine Gelen Maddeler de Tartışma Konusu

Araştırmanın gündeme taşıdığı önemli konulardan biri de kimya sektöründe kullanılan alternatif maddelerin güvenilirliği oldu. Geçmişte sağlık açısından sakıncalı bulunan bazı kimyasalların yerine yeni bileşikler kullanılmaya başlanması, bu maddelerin uzun vadeli etkilerinin yeterince araştırılıp araştırılmadığı sorusunu beraberinde getiriyor. Bu durum bilim dünyasında "pişmanlık verici ikame" olarak adlandırılıyor. Bir kimyasalın zararlı olduğunun anlaşılmasının ardından yerine başka bir maddenin konulması, ancak yeni seçeneğin de benzer riskler taşıdığının yıllar sonra ortaya çıkması bu kavramla ifade ediliyor. DINCH'in kullanımındaki artış da bu tartışmanın merkezinde bulunuyor. ABD ve Avrupa Birliği'nde DEHP gibi bazı ftalat türlerine yönelik kısıtlamaların gündeme gelmesiyle birlikte sektörün alternatif arayışları hız kazandı. Alman kimya şirketi BASF'nin başlıca üreticileri arasında yer aldığı DINCH'in küresel üretimi, 2002 yılında 25 bin ton seviyesindeyken 2024'te 400 bin tona ulaştı. Benzer bir tartışma, yapışmaz kaplamalar ve farklı tüketim ürünlerinde kullanılan PFAS grubunda da yaşanmıştı. PFOA adlı kimyasalın yerine tercih edilen GenX bileşiklerinin de sağlık açısından risk oluşturabileceğine yönelik araştırmalar, alternatif maddelerin piyasaya çıkmadan önce kapsamlı biçimde değerlendirilmesinin önemini yeniden gündeme getirdi.

Plastik Kimyasallarının Gıdalara Geçişi Endişe Yaratıyor

İsviçre merkezli Gıda Ambalajı Forumu bünyesindeki araştırmacılar da DINCH'in sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin bilimsel verilerin henüz yeterli düzeyde olmadığını belirtiyor. Yapılan değerlendirmelerde, kimyasalın plastik ambalajlardan gıdalara geçebildiğine ilişkin bulgulara ve Avrupa nüfusunda maruziyet seviyelerinin yükseldiğine dikkat çekiliyor. Araştırmanın başyazarlarından Leonardo Trasande ise kimyasalların sağlık üzerindeki olumsuz etkileri ortaya çıktıktan sonra değil, piyasaya sunulmadan önce kapsamlı güvenlik testlerinden geçirilmesi gerektiğini vurguluyor. Trasande, özellikle gıda ambalajları ve evlerde kullanılan ürünler üzerindeki denetimlerin güçlendirilmesi çağrısında bulunuyor. Araştırmacıya göre Birleşmiş Milletler çatısı altında yürütülen küresel plastik anlaşması görüşmeleri de kimyasal güvenliği konusunda daha etkili düzenlemeler yapılması için önemli bir fırsat oluşturuyor.

Plastik Maruziyetini Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?

Araştırmacılar, özellikle gebelik döneminde gereksiz plastik maruziyetini azaltmak amacıyla günlük alışkanlıklarda bazı değişiklikler yapılabileceğini belirtiyor. Gıda alışverişlerinde plastik ambalajlı ürünler yerine cam ambalajlı seçeneklere yönelmek, mutfakta plastik saklama kaplarını cam ürünlerle değiştirmek bu öneriler arasında yer alıyor. Plastik mutfak gereçlerinin kullanımını azaltmak, çocuklar için oyuncak ve giysi seçerken ürünlerin içeriğine dikkat etmek de alınabilecek önlemler arasında gösteriliyor. Bilim insanları, DINCH'in sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç duyulduğunu vurgularken, plastik ürünlerde kullanılan kimyasalların güvenliği konusunun daha sıkı denetlenmesi gerektiğine dikkat çekiyor.