Boşanma Davasında Eş Ölürse: Dul Maaşı Bağlanır mı?

Türkiye genelinde milyonlarca kamu çalışanını ve ailelerini yakından ilgilendiren hukuki süreçler, bazen beklenmedik ve karmaşık durumları beraberinde getirmektedir. Özellikle uzun yıllar süren ve mahkeme salonlarında devam eden çekişmeli boşanma davaları esnasında yaşanan vefat olayları, geride kalan eşlerin hakları konusunda büyük bir kafa karışıklığı yaratmaktadır. Kamu görevlisi olan bir eşin dava süreci devam ederken hayatını kaybetmesi durumunda, sosyal güvenlik kurumlarının uyguladığı prosedürler ve kanuni düzenlemeler büyük bir hassasiyetle incelenmektedir. Bu kapsamda hayatta kalan eşin hak kaybına uğramaması için yürürlükteki mevzuatın ve yargı kararlarının çok iyi bilinmesi gerekmektedir.

Hukuki açıdan bakıldığında bir evliliğin sona erdiğinin kabul edilmesi için mahkeme kararının kesinleşmesi şarttır. İlk derece mahkemesinin verdiği boşanma kararı henüz istinaf veya temyiz aşamasındayken memur olan eş hayatını kaybederse, resmi olarak evlilik bağı hala devam ediyor sayılmaktadır. Türk Medeni Kanunu ve ilgili sosyal güvenlik kanunları, ölüm anındaki nüfus kayıtlarını esas aldığından, bu aşamada vefat eden memurun geride kalan eşine dul aylığı bağlanmasının önünde yasal bir engel bulunmamaktadır. Dolayısıyla mahkeme salonlarında devam eden hukuki çekişmeler, ölüm vakasıyla birlikte düşmekte ve evlilik ölümle sona ermiş kabul edilmektedir.

Resmi Evlilik Bağının Önemi Ve Sosyal Güvenlik Kanunları

Sosyal güvenlik mevzuatında ölüm aylığı bağlanabilmesi için aranan en temel ve vazgeçilmez şart, vefat tarihi itibarıyla resmi evlilik bağının kesintisiz olarak sürüyor olmasıdır. İlgili kanunlar çerçevesinde dul eş statüsünde aylık alabilmek için kişilerin nüfus kayıtlarında evli görünmesi ve bu durumun resmi belgelerle tescil edilmiş olması zorunludur. Boşanma davasının açılmış olması tek başına evlilik birliğini ortadan kaldırmadığı için, dava devam ederken gerçekleşen vefatlarda kanuni bağ resmi olarak korunmaya devam etmektedir.

Kurumlar arası yapılan incelemelerde ve sigortacılık işlemlerinde tamamen resmi evraklar dikkate alınmaktadır. Mahkemeler tarafından verilmiş kesinleşmiş bir boşanma hükmü bulunmadığı sürece, Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarında eşler evli olarak yer almaktadır. Bu durum, vefat eden memurun prim gün sayısı ve hizmet süresi gibi şartları sağlaması koşuluyla, geride kalan eşin ölüm aylığına hak kazanmasını doğrudan sağlamaktadır. Resmi nikahın koruyucu kalkanı, dava süreci ne kadar uzun sürerse sürsün, karar kesinleşmediği sürece hayatta kalan eşin lehine işlemeye devam etmektedir.

Kesinleşmeyen Mahkeme Kararlarının Hukuki Sonuçları

Adalet sistemimizde aile hukukunu ilgilendiren kararların kesinleşmeden hukuki sonuç doğurmayacağı kuralı çok net bir şekilde düzenlenmiştir. Boşanma davalarında mahkemeler ilk celsede veya ilerleyen duruşmalarda boşanma kararı verseler bile, bu karar üst mahkemeler olan istinaf ve Yargıtay denetiminden geçip kesinleşmediği sürece kağıt üstünde birer taslak niteliğindedir. Dolayısıyla memur olan eşin bu ara dönemde vefat etmesi, davanın konusuz kalmasına ve mahkemenin davanın esası hakkında karar vermeden düşmesine yol açmaktadır.

Yargıtay içtihatlarına göre, boşanma davası devam ederken taraflardan birinin ölümü halinde mahkeme evliliğin ölümle sona erdiğini tespit eden bir karar vermektedir. Bu karar doğrultusunda dava sona ererken, sağ kalan eş kusurlu bulunsa dahi resmi nikah evlilik ölümle bittiği için dul aylığı alma hakkını kaybetmemektedir. Çünkü Türk hukuku sisteminde kusur tespiti ancak yaşayan eşler arasında yapılan yargılamalar sonucunda ve boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte hukuki sonuç doğurmaktadır.

Mirasçılık Hakları Ve Kusur Tespiti Davalarının Durumu

Medeni Kanun hükümleri gereğince boşanma davası sürerken eşlerden birinin ölümü durumunda, ölen kişinin mirasçılarından biri davaya devam etme hakkına sahip olmaktadır. Mirasçılar, hayatta kalan eşin kusurunu ispatlamak suretiyle bu eşin ölüme bağlı tasarruflardan yararlanmasını ve mirastan pay almasını engellemek için dava sürecini sürdürebilmektedirler. Ancak bu durumun sosyal güvenlik hakları üzerindeki etkileri oldukça sınırlı kalmakta ve ölüm aylığı bağlanması prosedürünü doğrudan etkilememektedir.

Kusur tespiti amacıyla mirasçılar tarafından sürdürülen davalar sonucunda sağ kalan eş kusurlu bulunsa bile, ölüm tarihi itibarıyla evlilik bağı hukuken devam ettiği için SGK yönünden hak sahipliği ortadan kalkmamaktadır. Mirasçılıkten çıkarma veya mirası reddetme gibi kavramlar ile sosyal güvenlik hakları tamamen birbirinden farklı hukuki kategorilerde değerlendirilmektedir. Hayatta kalan eşin terekeyi borçlardan dolayı reddetmesi, memur eşinden kalacak olan dul ve yetim aylığına başvurmasına hiçbir şekilde engel teşkil etmemektedir.

Dul Aylığı Başvuru Süreci Ve Gerekli Olan Evraklar

Memur eşini kaybeden ve boşanma davası henüz kesinleşmemiş olan kişilerin, hak kaybı yaşamamak için hızlı bir şekilde Sosyal Güvenlik Kurumuna müracaat etmeleri gerekmektedir. Başvuru işlemlerinin yapılabilmesi için vefat eden kamu görevlisinin ölüm belgesi, güncel nüfus kayıt örneği ve devam eden boşanma davasının aşamasını gösteren mahkeme kaleminden alınmış resmi yazı talep edilmektedir. Bu belgelerle birlikte yapılan başvurular, kurum tarafından incelenerek şartların uygunluğu onaylandıktan sonra işleme alınmaktadır.

Aylık bağlama işlemleri başvuru tarihini takip eden ay başından itibaren geçerli olduğundan, sürecin geciktirilmeden yürütülmesi büyük bir maddi önem taşımaktadır. Kurum, nüfus kayıtlarındaki evlilik statüsünü esas alarak dosyayı sonuçlandırmakta ve şartları taşıyan eşe maaş bağlamaktadır. Boşanma davasının vefattan sonra kesinleşmesi ihtimaline karşı, kesinleşme kararından önce yapılan başvurular hayatta kalan eşin o döneme ait aylıkları alabilmesini güvence altına almaktadır.