Tarım Sektöründe Yaşlanma Dönemi: Çalışanların Yaşı Son 20 Yılda 6 Yıl Arttı

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından yayımlanan kapsamlı araştırma, Türkiye'de iş gücünün yaş yapısında son 20 yılda köklü bir değişim yaşandığını ortaya koydu. 2004-2024 dönemini kapsayan analiz, tarım, sanayi ve hizmet sektörlerinde çalışanların yaş ortalamasının ciddi şekilde yükseldiğini gösterdi. En dikkat çekici artış ise tarım sektöründe kaydedildi. Erkek çalışanların yaş ortalaması 5,7 yıl, kadın çalışanların ise 6,2 yıl arttı.

Tarımda Yaşlanan İşgücü Dikkat Çekiyor

Rapor, özellikle tarım sektöründe yaşlanma eğiliminin belirginleştiğini ortaya koydu. 2004 yılında tarımda çalışan erkeklerin yaş ortalaması 42,1 iken, 2024'te bu rakam 47,8'e yükseldi. Kadınlarda ise 39,8 olan yaş ortalaması 46'ya çıktı. 65 yaş ve üzerindeki erkeklerin oranı yüzde 11'den yüzde 16'ya yükselirken, 55 yaş üstü çalışanların oranında da dikkat çekici bir artış gözlendi. Bu tablo, tarım sektöründe genç nüfusun giderek azaldığını ve üretimin büyük ölçüde deneyimli ancak yaşlı bir nüfus tarafından sürdürüldüğünü ortaya koydu.

Uzmanlara göre bu durumun en önemli nedenlerinden biri, gençlerin tarımsal faaliyetlerden uzaklaşarak kent merkezlerine göç etmesi ve hizmet sektörüne yönelmesi. Ayrıca, eğitim süresinin uzaması ve gençlerin iş gücüne geç katılması da tarımda yaşlanmayı hızlandıran faktörler arasında yer alıyor.

Kırsalda Kadın İstihdamı da Yaşlanıyor

Kadın iş gücündeki yaş artışı da dikkat çekici düzeyde. 2004 yılında tarımda çalışan kadınların yüzde 40'ı 35 yaş altındayken, bu oran 2024'te yüzde 22'ye geriledi. Buna karşılık 55 yaş ve üzeri kadınların oranı yüzde 19'dan yüzde 31'e çıktı. Kadınların yaş ortalamasındaki bu yükseliş, kırsal alanda genç nüfusun azalmasıyla birlikte tarımsal üretimin büyük ölçüde orta yaş ve üzeri kadınların omuzlarında sürdüğünü gösteriyor.

Tarımdaki bu dönüşüm, üretimin modernizasyonu, kırsalda yaşam koşullarının iyileştirilmesi ve gençlerin sektöre yeniden kazandırılması gerekliliğini gündeme getiriyor.

Sanayi Sektöründe Kadınların Yaşı 7,9 Yıl Arttı

Sanayi sektöründe de benzer bir yaşlanma eğilimi gözlemlendi. Erkeklerin yaş ortalaması 33,8'den 37,9'a, kadınlarınki ise 29,8'den 37,7'ye yükseldi. Kadın çalışanlarda yaş ortalamasındaki artışın erkeklere göre iki kat fazla olduğu dikkat çekti. Bu durum, üretimde deneyim ve kıdemin daha fazla önem kazandığını, aynı zamanda kadınların çalışma hayatında kalış süresinin uzadığını gösteriyor.

2004 yılında sanayide çalışan 35 yaş altı kadınların oranı yüzde 60 seviyesindeyken, 2024'te bu oran yüzde 40'ın altına geriledi. Erkeklerde ise 25-34 yaş grubunun payı azaldı, 45-54 yaş aralığındaki çalışanların oranı arttı. Rapor, bu yapının üretimde nitelikli, tecrübeli işgücüne olan talebin arttığını gösterdiğini belirtiyor.

Hizmet Sektöründe Yaşlanma Daha Dengeli İlerliyor

Hizmet sektöründe çalışanların yaş yapısı diğer sektörlere kıyasla daha dengeli bir tablo sergiliyor. Ancak burada da gençlerin payı giderek azalıyor. Erkeklerde 25-34 yaş grubunun oranı düşerken, 50 yaş üzeri çalışanların oranı artıyor. Kadınlarda da 20-29 yaş grubundaki çalışanların sayısı azalırken, 45-54 yaş grubundakilerin sayısı yükseldi. Bu durum, hizmet sektörünün doğası gereği orta ve ileri yaş gruplarını istihdam etmede daha esnek bir yapıya sahip olduğunu gösteriyor.

Uzmanlar, özellikle deneyim gerektiren mesleklerin hizmet sektöründe yoğunlaşmasının bu yaş dağılımını doğal hale getirdiğini belirtiyor.

İstihdamda Yaşlanma Türkiye'nin Ekonomik Yapısını Etkiliyor

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı raporuna göre, Türkiye'de genel istihdam yapısı giderek yaşlanıyor. Gençlerin eğitim süresinin uzaması, işe giriş yaşının yükselmesi ve erken emeklilik sistemlerinin daralması, çalışma hayatında ileri yaş gruplarının payını artırıyor.

Bu değişim, ekonomik verimlilik, iş gücü planlaması ve sosyal güvenlik politikaları açısından yeni düzenlemeleri zorunlu kılıyor. Rapor, yaşlanan iş gücünün üretkenliğini koruyabilmek için sürekli eğitim, ergonomik çalışma koşulları, esnek çalışma modelleri ve yaşa duyarlı insan kaynakları politikalarının hayata geçirilmesinin önemine dikkat çekti.

Yeni Dönemde Deneyim Odaklı İşgücü Yapısı Güçleniyor

2004-2024 dönemi verileri, Türkiye'nin işgücü piyasasında gençlikten çok deneyim odaklı bir yapıya doğru evrildiğini ortaya koyuyor. Yaşlanan istihdam yapısı, üretimde istikrarı artırsa da uzun vadede genç işgücünün sisteme dahil edilmesini zorunlu kılıyor. Politika yapıcılar, gençlerin iş hayatına geçişini hızlandıracak mekanizmaların geliştirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım