Malatya Darende'de Yarım Asırlık Usta Çırak Bulamıyor! Bir Meslek Daha Yok Olma Tehlikesinde
Darende'de çocuk yaşta başladığı taş ustalığını yarım asırdır sürdüren Sıtkı Canlı, mesleğin geleceği için endişeli. Gençlerin ağır ve zahmetli olması nedeniyle taş işçiliğine yönelmediğini belirten Canlı, kendisinden sonra bu işi sürdürecek usta bulunamayabileceğini söyledi.
Kahramanmaraşlı taş ustası Sıtkı Canlı, henüz 10 yaşındayken babasının yanında başladığı mesleğini bugün Darende'de sürdürüyor. Yaklaşık 50 yıldır taşla çalışan Canlı; cami, minare, çeşme, şömine, mezar taşı ve çeşitli dekoratif yapılarda el emeğiyle çalışmalar gerçekleştiriyor.
Taş Ustalığı Babadan Oğula Kaldı
Canlı'nın taş işçiliğine ilgisi, ailesinden gelen meslek geleneğiyle başladı. Babasının Kahramanmaraş ve çevresinde çok sayıda cami, türbe ve minare yapımında görev aldığını anlatan Canlı, çocukluk yıllarında yanında çalışarak mesleğin inceliklerini öğrendiğini belirtti.
Yıllar içinde kendi ustalığını geliştiren Canlı, bugün baba mesleğini sürdüren isimlerden biri olarak çalışmalarına devam ediyor. Ona göre taş işçiliği yalnızca bir geçim kaynağı değil, aynı zamanda sabır ve el becerisi isteyen özel bir sanat dalı.
Doğal Taşa İlgi Devam Ediyor
Cami ve minare çalışmalarının dönem dönem yapılması nedeniyle farklı alanlara da yönelen taş ustası, özellikle doğal taşın kullanıldığı özel işlerin devam ettiğini ifade ediyor. Bahçelere yapılan taş yapılar, evlerdeki şömineler, çeşmeler ve mezar taşları, ustaların çalışma alanları arasında yer alıyor.
Doğal taşın kendine özgü görüntüsünün müşteriler tarafından tercih edildiğini belirten Canlı, işini bilen kişilerin özellikle taşın estetik görünümünden dolayı kendilerine ulaştığını dile getiriyor.
Taşı Kırarak, Keserek Öğrendik
Taş ustalığının masa başında öğrenilebilecek bir meslek olmadığını vurgulayan Canlı, kendi dönemlerinde işi doğrudan uygulayarak öğrendiklerini anlatıyor. Taşı kırdıklarını, kestiklerini ve işlediklerini belirten usta, yıllar içerisinde cami ve minare gibi yapılarda çalışarak tecrübe kazandıklarını söylüyor.
Canlı'ya göre doğal taşın sağlamlığı kadar işlenme biçimi de önemli. Kullanılacak taşın, yapılacak yapıya ve uygulama alanına uygun seçilmesi gerekiyor. Taşın üzerine yapılan desen ve işçilik ise ürünün görünümünü doğrudan etkiliyor.
Taşlar İşe Göre Seçiliyor
Darende'de kullanılan taşlar yalnızca ilçeden temin edilmiyor. Yapılacak çalışmanın niteliğine göre Kayseri ve Ankara'dan da taş getiriliyor. Büyük firmalarda gerçekleştirilen kesim işlemlerinin ardından taşlar ustaların elinde farklı desen ve modellere dönüştürülüyor.
Canlı, hazırlanan modelleri müşterilerin beğenisine sunduklarını ve tercih edilen tasarıma göre işçilik yaptıklarını ifade ediyor. Taşın doğal yapısını korumak ise çalışmalarında önem verdiği noktaların başında geliyor.
Eski İş Yeri Yıkıldı, Yeni Atölyesini Kendi İmknlarıyla Kurdu
Canlı'nın yaşadığı sorunlardan biri de çalışma alanı. Darende'de yaklaşık 15 yıl önce yol ve bisiklet yolu çalışmaları nedeniyle eski iş yerinin yıkıldığını belirten usta, kendisine yeni bir yer gösterilmemesi üzerine mevcut atölyesini kendi imknlarıyla oluşturdu.
Yaklaşık 10 yıldır burada faaliyet gösteren Canlı, atölyesinin yerinin birçok kişi tarafından bilinmediğini söylüyor. Usta, marangoz, demirci ve diğer sanatkrların bir arada çalışabileceği düzenli bir alan oluşturulmasının hem esnaf hem de geleneksel meslekler açısından önemli olduğunu düşünüyor.
Yarım Asırlık Ustanın En Büyük Endişesi Çırak Bulamamak
Sıtkı Canlı'nın mesleğiyle ilgili en büyük kaygısı ise çırak yetişmemesi. Ağır ve zahmetli çalışma şartlarının gençleri farklı mesleklere yönelttiğini belirten Canlı, buna rağmen taş ustalığının ekonomik açıdan karşılığı olan bir meslek olduğunu ifade ediyor.
Geleneksel el sanatlarının devamlılığı açısından gençlerin bu alanlara kazandırılması gerektiğini söyleyen Canlı, meslek öğrenmek isteyen öğrencilerin ustaların yanında yetişmesinin taş işçiliğinin geleceği açısından önemli olduğunu dile getiriyor.
Canlı, kendisinin ardından mesleği sürdürecek yeni ustaların yetişmemesi halinde Darende'de taş ustalığının zamanla ortadan kalkabileceği uyarısında bulunuyor.
Taşın Doğal Görünümünü Koruyor
Yaptığı ürünlerde gösterişli uygulamalardan ziyade taşın kendi dokusunu ön plana çıkarmayı tercih eden Canlı, farklı renk seçeneklerinin kullanılabildiğini ancak çoğunlukla boyaya başvurmadan doğal görünümü koruyan çalışmalar yaptıklarını belirtiyor.
Yaklaşık 50 yıldır taşla çalışan usta için en büyük mesele ise elindeki bilgi ve tecrübenin kendisiyle birlikte kaybolmaması. Canlı, taş ustalığının yeni nesillere aktarılabilmesi için çırak yetişmesinin şart olduğunu vurguluyor.