Binlerce Yıllık Karbon Havaya Karışıyor!
Binlerce yıl boyunca atmosferdeki karbonu toprak altında hapseden turbalıklar, yanlış tarımsal müdahaleler nedeniyle küresel ısınmayı tetikleyen devasa birer kaynak haline geliyor. İTÜ Öğretim Üyesi Prof. Dr. Orhan İnce, tarımsal drenaj uygulamalarının bu alanları birer 'karbon yutağı' olmaktan çıkarıp, yıllık 2 milyar tona varan karbondioksit salımına yol açan birer tehdide dönüştürdüğünü vurguladı.
Dünya kara yüzeyinin sadece %3'ünü kaplamasına rağmen, toprak karbonunun üçte birini bünyesinde barındıran turbalıklar, devasa bir depolama kapasitesine sahip. Prof. Dr. Orhan İnce, tarımsal faaliyetler için yapılan kurutma (drenaj) işlemlerinin oksijen girişini artırarak mikrobiyal ayrışmayı hızlandırdığını belirtti. Bu durum, yüzyıllardır depolanan karbonun atmosfere kontrolsüzce salınmasına neden oluyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, bozulan turbalıklardan kaynaklanan salımlar, insan kaynaklı toplam sera gazı emisyonlarının %6'sına ulaşıyor.
Norveç'ten Çözüm Odaklı Araştırma: Su Seviyesi Kritik Faktör
Norveç Biyoekonomi Araştırma Enstitüsü (NIBIO) tarafından yürütülen güncel bir çalışma, turbalıklardaki emisyon krizini durdurmanın anahtarını sundu. Pasvik Vadisi'nde yapılan saha çalışmalarına göre, yer altı su seviyesinin yüzeyin 25-50 santimetre altında tutulması, sera gazı salımlarını radikal şekilde azaltıyor. Su seviyesi yükseltildiğinde sadece karbondioksit değil, metan ve azot oksit çıkışının da düştüğü gözlemlendi.
Yeniden Islatma Yöntemiyle Gelen Kurtuluş
Turbalıkların restorasyonuyla emisyonların %90 oranında azaltılabileceğine dikkat çeken Prof. Dr. İnce, 'yeniden ıslatma' (rewetting) ve 'ıslak tarım' (paludikültür) modellerinin önemine değindi. Geleneksel tarım yerine saz, kamış ve turba yosunu gibi suya dayanıklı bitkilerin yetiştirildiği bu sistemler, karbonun toprakta kalmasını sağlıyor. Uzmanlar, küresel ölçekte yapılacak bir restorasyon hamlesinin her yıl yaklaşık 1,2 milyar ton karbondioksit eşdeğeri emisyonun önüne geçebileceğini ifade ediyor.
Hidrolojik Dengeyi Korumak İçin 5 Kritik Öneri
Prof. Dr. Orhan İnce, turbalık ekosistemlerinin korunması ve iklim değişikliğiyle mücadele için şu acil adımların atılması gerektiğini belirtti:
Yeni Drenaj Projeleri Durdurulmalı: Turbalık alanların tarıma açılması için yapılan kurutma işlemleri sonlandırılmalı.
Hidrolojik Restorasyon: Bozulmuş alanlar yeniden ıslatılarak su seviyesi ideal noktaya çekilmeli.
Islak Tarım Teşviki: Su seviyesini koruyan üretim modelleri çiftçilere sunulmalı.
Erken Uyarı Sistemleri: Kuruyan alanlardaki yangın riskine karşı aktif yönetim uygulanmalı.
Düzenli İzleme: Gaz salımları, toprak çökmesi ve su kalitesi anlık olarak raporlanmalı.
Arktik bölgesindeki hızlı ısınma ve permafrost çözülmesinin turbalıklardaki riski artırdığını hatırlatan İnce, doğa temelli bu çözümlerin iklim krizinde en etkili araçlardan biri olduğunun altını çizdi.