Atatürk'ün Vefatının Üzerinden 88 Yıl Geçti!

Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna uzanan tarihi mücadelenin mimarı Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 88 yıl önce bugün hayata veda etti. 57 yıllık yaşamına cephelerde kazanılan zaferleri, bağımsızlık mücadelesini ve köklü bir devletin kuruluşunu sığdıran Atatürk, Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarına yön verdi. Selanik'te 1881 yılında dünyaya gelen Mustafa Kemal'in çocukluk yıllarından itibaren başlayan eğitim hayatı, ilerleyen dönemde askeri kariyerinin temelini oluşturdu. Annesi Zübeyde Hanım'ın isteğiyle mahalle mektebinde başladığı öğrenimini, babası Ali Rıza Efendi'nin yönlendirmesiyle Şemsi Efendi Mektebi'nde sürdürdü. Ardından Selanik Askeri Rüştiyesi ve Manastır Askeri İdadisi'nde eğitim aldı. İstanbul'da Harp Okulu'nu 1902 yılında teğmen olarak bitiren Mustafa Kemal, Harp Akademisi'nden 1905'te kurmay yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu. Bu tarihten itibaren farklı bölgelerde üstlendiği askeri görevler, onun ileride ülkenin kaderini değiştirecek bir komutan olarak öne çıkmasını sağladı.

Askeri Başarılarıyla Tarihe Geçti

Mustafa Kemal'in ilk görev yeri Şam oldu. 1905 yılında 5. Ordu emrinde görevlendirilen genç subay, Suriye bölgesindeki hizmetlerinin ardından Makedonya'da bulunan 3. Ordu Karargahı'na atandı. 31 Mart Vakası'nı bastırmak üzere İstanbul'a gönderilen Hareket Ordusu'nda görev aldı. Daha sonra Arnavutluk harekatına katıldı. İtalya'nın 1911 yılında Trablusgarp'a saldırması üzerine bölgeye giden Mustafa Kemal, Tobruk ve Derne'de Osmanlı kuvvetlerine komuta etti. Buradaki askeri başarısının ardından Balkan Savaşları sırasında Gelibolu ve Bolayır çevresinde görev yaptı. Edirne ve Dimetoka'nın geri alınmasına yönelik harekatlarda da önemli sorumluluklar üstlendi. 1913 yılında Sofya askeri ataşeliğine getirilen Mustafa Kemal, Birinci Dünya Savaşı başladığında cephede görev almak istediğini üst komutanlığa bildirdi. Sofya'da kalmasının daha uygun görüldüğü yanıtını alınca Başkomutan Vekili Enver Paşa'ya gönderdiği mektupta, vatan savunmasının önemini şu sözlerle dile getirdi: 'Vatanın müdafaasına ait faal vazifelerden daha mühim ve yüce bir vazife olamaz.'

Çanakkale'de Tarihin Akışını Değiştirdi

Mustafa Kemal'in cephede görev alma isteğinin kabul edilmesi üzerine 1915 yılında Tekirdağ'da kurulan 19. Tümen'in komutanlığına atandı. Çanakkale Cephesi'nde gösterdiği üstün komutanlık yeteneği, onun adını tarihe yazdıran en önemli gelişmelerden biri oldu. Gelibolu Yarımadası'na çıkarma yapan düşman kuvvetlerinin ilerleyişini durdurmak için harekete geçen birliklere komuta eden Mustafa Kemal, özellikle Conkbayırı ve Anafartalar'daki mücadelelerde belirleyici rol oynadı. Askerlerine verdiği cesaret ve mücadele kararlılığıyla cephedeki direnişin güçlenmesini sağladı. Conkbayırı'ndaki çatışmalar sırasında göğsüne isabet eden şarapnel parçasının cebindeki saate çarpması, Mustafa Kemal'in hayatını kurtardı. Çanakkale'de elde edilen başarılar, onun Anafartalar Kahramanı olarak tanınmasını sağladı. Çanakkale'nin ardından Doğu Cephesi'nde görevlendirilen Mustafa Kemal, 1916 yılında Rus kuvvetlerine karşı yürütülen mücadelede Bitlis ve Muş'un geri alınmasını sağlayan komutanlar arasında yer aldı. Bu başarılarının ardından generalliğe yükseldi.

İşgal Altındaki Ülke İçin Samsun Yolculuğu Başladı

Birinci Dünya Savaşı'nın son döneminde Filistin ve Suriye cephelerinde görev yapan Mustafa Kemal, İngiliz kuvvetlerinin bölgedeki ilerleyişine karşı alınması gereken önlemler konusunda İstanbul hükümetini uyardı. Ancak Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu siyasi ve askeri koşullar, ülkenin geleceğine ilişkin kaygılarını artırdı. 1918 yılının sonlarında İstanbul'a dönen Mustafa Kemal, işgal altındaki ülkenin durumunu yakın çevresiyle değerlendirmeye başladı. İstanbul'da kaldığı süre boyunca bağımsızlık mücadelesinin nasıl yürütülebileceğine ilişkin hazırlıklarını sürdürdü. Aradığı fırsat, 1919 yılında 9. Ordu Müfettişliği göreviyle ortaya çıktı. 16 Mayıs'ta İstanbul'dan ayrılan Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a ulaşarak Milli Mücadele'nin ilk adımını attı. 22 Haziran 1919'da yayımlanan Amasya Genelgesi'yle milletin bağımsızlığının tehlikede olduğu vurgulandı ve kurtuluşun milletin kendi kararlılığıyla mümkün olacağı ilan edildi. Ardından askerlik görevinden istifa eden Mustafa Kemal, Erzurum ve Sivas kongrelerine başkanlık ederek ulusal mücadelenin yol haritasını belirledi. Bu kongrelerde alınan kararlarla bağımsızlık, milli egemenlik ve millet iradesine dayalı yönetim anlayışının temelleri atıldı. Böylece farklı bölgelerde sürdürülen direniş hareketleri ortak bir hedef etrafında birleşti.

Milli Mücadele'nin Sesi Dünyaya Anadolu Ajansı ile Duyuruldu

Milli Mücadele'nin yalnızca cephelerde değil, kamuoyu ve haberleşme alanında da yürütülmesi gerektiğini gören Mustafa Kemal'in talimatıyla 6 Nisan 1920'de Anadolu Ajansı kuruldu. Ajansın temel amacı, bağımsızlık mücadelesinin gelişmelerini hem yurt içine hem de dünyaya duyurmaktı. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılmasına 17 gün kala faaliyete başlayan Anadolu Ajansı, Kurtuluş Savaşı boyunca yaşanan gelişmeleri kamuoyuna aktardı. 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılan TBMM ise milli egemenliğe dayalı yeni yönetimin merkezi haline geldi. Mustafa Kemal Atatürk, Meclis ve Hükümet Başkanlığı görevini üstlendi. Osmanlı Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan Sevr Antlaşması, Ankara'daki milli irade tarafından kabul edilmedi. Atatürk, ülkenin siyasi, ekonomik ve hukuki bağımsızlığını ortadan kaldırmayı amaçlayan bu anlaşmanın Türk milleti açısından geçerli olmadığını açıkça ifade etti.

Kurtuluş Savaşı Zaferle Sonuçlandı, Atatürk'e Gazi Ünvanı Verildi

Milli Mücadele'nin en kritik aşamalarından biri, 1921 yılında yaşandı. Birinci ve İkinci İnönü zaferlerinin ardından Yunan ordusunun yeniden saldırıya geçmesiyle Sakarya Meydan Muharebesi başladı. Mustafa Kemal'in komutasındaki Türk ordusu, 22 gün 22 gece süren savaşta düşman kuvvetlerinin ilerleyişini durdurdu. Atatürk'ün askeri tarihe geçen 'Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.' emri, mücadelenin temel anlayışını ortaya koydu. Sakarya Zaferi'nin ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Mustafa Kemal'e Mareşal rütbesi ve Gazi unvanı verildi. Bu başarı, Kurtuluş Savaşı'nın askeri ve diplomatik açıdan yeni bir aşamaya geçmesini sağladı. 26 Ağustos 1922'de Büyük Taarruz'un başlatılmasıyla düşman kuvvetlerine karşı kapsamlı bir harekat gerçekleştirildi. 30 Ağustos'ta Dumlupınar'da kazanılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi, savaşın kaderini belirledi. Türk ordusunun ilerleyişi 9 Eylül 1922'de İzmir'in kurtarılmasıyla önemli bir sonuca ulaştı. 11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması'nın ardından işgal kuvvetlerinin Türk topraklarından çekilme süreci başladı. Bağımsızlık mücadelesinin uluslararası alandaki karşılığı ise 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Barış Antlaşması oldu.

29 Ekim 1923'te Cumhuriyet İlan Edildi

Askeri zaferlerin ardından yeni devletin yönetim biçiminin belirlenmesi için çalışmalar hız kazandı. Mustafa Kemal, milli egemenliğe dayalı bir yönetim anlayışının Türkiye'nin geleceği açısından taşıdığı önemi çeşitli konuşmalarında ve çalışmalarında ortaya koydu. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde 29 Ekim 1923'te gerçekleştirilen düzenlemeyle Cumhuriyet ilan edildi. Aynı gün yapılan seçimde Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı oldu. Arka arkaya dört kez Cumhurbaşkanlığı görevine seçilen Atatürk, 1938 yılına kadar ülkenin yönetiminde bulundu. Bu süreçte siyasi, ekonomik, toplumsal ve kültürel alanlarda kapsamlı değişikliklere öncülük etti. 1926 yılında kendisine yönelik İzmir suikastı girişimi engellendi. Olayın ardından yaptığı açıklamada, girişimin yalnızca kendisini değil Cumhuriyet'i ve onun dayandığı ilkeleri hedef aldığını belirtti. Atatürk, 'Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır.' sözleriyle Cumhuriyet'e olan inancını dile getirdi. 24 Kasım 1934'te çıkarılan kanunla Mustafa Kemal'e Atatürk soyadı verildi. Bu soyadının başka kişiler tarafından kullanılması da yasaklandı.

Ekonomiden Dış Politikaya Türkiye'nin Geleceğini Şekillendirdi

Cumhuriyet'in ilk yıllarında ülkenin ekonomik kalkınmasını hızlandırmak amacıyla sanayi ve tarım alanlarında önemli adımlar atıldı. 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkilerini azaltmak ve üretim kapasitesini geliştirmek için 1933 yılında Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamaya konuldu. Atatürk döneminde dış politikada da Türkiye'nin uluslararası konumunu güçlendiren gelişmeler yaşandı. Milletler Cemiyeti üyeliği, Balkan Antantı, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve Sadabat Paktı, bu dönemin öne çıkan diplomatik adımları arasında yer aldı. Tarımın ülke ekonomisindeki önemine dikkat çeken Atatürk, örnek çiftlikler aracılığıyla üretimin geliştirilmesine yönelik çalışmalara da öncülük etti. Verimsiz arazilerin tarıma kazandırılması ve modern üretim yöntemlerinin yaygınlaştırılması hedeflendi. Dış politikadaki önemli meselelerden biri de Hatay'ın ana vatana katılmasıydı. Atatürk'ün yakından takip ettiği Hatay meselesi, onun vefatından sonra 1939 yılında Türkiye'nin lehine sonuçlandı.

10 Kasım 1938 Saat 09.05'te Hayata Gözlerini Yumdu

Hayatının büyük bölümünü ülkesinin bağımsızlığına ve kalkınmasına adayan Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 1938 yılında sağlık sorunlarıyla mücadele etmeye başladı. Hastalığının ilerlemesi üzerine Dolmabahçe Sarayı'nda tedavi altına alındı. Ancak yapılan müdahalelere rağmen kurtarılamayan Atatürk, 10 Kasım 1938'de saat 09.05'te, 57 yaşında yaşamını yitirdi. Ölüm haberi Türkiye'de büyük bir üzüntüye neden olurken, dünyanın farklı ülkelerinden de taziye mesajları geldi. Atatürk'ün naaşı, 16 Kasım'da Dolmabahçe Sarayı'nda düzenlenen törenle katafalka konuldu. 19 Kasım'da Yavuz Zırhlısı ile İzmit'e götürülen cenaze, buradan trenle Ankara'ya ulaştırıldı. 20 Kasım'da Ankara'da devlet yetkilileri ve yabancı temsilcilerin katılımıyla karşılanan naaş, Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde düzenlenen törenin ardından Etnografya Müzesi'ne nakledildi. Atatürk, 21 Kasım 1938'de geçici kabrine defnedildi. Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün naaşı, ölümünden 15 yıl sonra, 10 Kasım 1953'te Anıtkabir'e taşındı. Bugün 103 yaşındaki Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu olan Atatürk, her 10 Kasım'da olduğu gibi bu yıl da saygı, özlem ve minnetle anılıyor.