ABD, Dünya Sağlık Örgütü İle Bağlarını Tamamen Kopardı

Dünya siyasetinin ve küresel sağlık politikalarının merkezinde sarsıcı bir gelişme yaşandı. Amerika Birleşik Devletleri uzun süredir devam eden gerilimli sürecin ardından Birleşmiş Milletler bünyesinde faaliyet gösteren Dünya Sağlık Örgütü ile olan resmi bağlarını tamamen kopardığını ilan etti. ABD Sağlık ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yapılan resmi açıklamada ayrılma sürecinin hukuki olarak neticelendiği ve Amerika’nın artık bu yapının bir parçası olmadığı vurgulandı. Küresel salgınlar ve halk sağlığı krizleriyle mücadelede en büyük donör konumunda olan bir süper gücün bu denli radikal bir karar alması uluslararası kamuoyunda derin bir endişe dalgasına yol açarken küresel sağlık diplomasisinin geleceği de ciddi şekilde tartışılmaya başlandı.

Ayrılma Sürecinin Hukuki Altyapısı Ve Finansal Yükümlülükler

Amerika Birleşik Devletleri’nin uluslararası bir örgütten ayrılabilmesi için kendi iç yasalarında belirlenmiş oldukça katı prosedürleri yerine getirmesi gerekiyor. Bu yasal çerçeveye göre bir ayrılığın geçerlilik kazanabilmesi adına en az bir yıl öncesinden resmi bildirimde bulunulması şartı aranıyor. Washington yönetimi bu bildirim süresini doldurarak ayrılığı kağıt üzerinde kesinleştirmiş olsa da sürecin önündeki en büyük engel birikmiş borçlar olarak görülüyor. Örgüt kayıtlarına ve Amerikan makamlarının verilerine göre Amerika Birleşik Devletleri'nin şu an itibarıyla Dünya Sağlık Örgütü’ne yaklaşık iki yüz altmış milyon dolar tutarında ödenmemiş borcu bulunuyor. Uluslararası hukuk uzmanları Amerika’nın bu meblağı ödeme konusunda pek de istekli görünmediğini ve örgütün bu parayı tahsil edebilmek için elinde zorlayıcı bir yasal mekanizma olmadığını belirtiyor. Bu durum örgütün bütçesinde devasa bir delik açarken gelecekteki operasyonel kabiliyetini de doğrudan tehdit ediyor.

Hükümet Fonlarının Kesilmesi Ve Personelin Geri Çağrılması

ABD Sağlık ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yayımlanan bildiri sadece üyelikten ayrılmayı değil aynı zamanda örgütle olan tüm operasyonel iş birliğinin sona erdiğini de tescilledi. Alınan karar doğrultusunda Amerikan hükümeti tarafından Dünya Sağlık Örgütü’ne aktarılan tüm fonlar an itibarıyla tamamen kesilmiş durumda. Sadece finansal destek değil aynı zamanda insan kaynağı desteği de bu ayrılıktan doğrudan nasibini alıyor. Bakanlık örgüt bünyesinde farklı projelerde görev yapan tüm Amerikan vatandaşı personeli danışmanları ve yüklenici firmaları derhal geri çağırdı. Bu hamle örgütün saha çalışmalarında ve stratejik karar alma mekanizmalarında görev alan deneyimli uzman kadrosunda ciddi bir boşluk oluşmasına neden olacak. Amerika’nın teknik desteğini çekmesi özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki sağlık programlarının sürdürülebilirliği noktasında büyük bir risk teşkil ediyor.

Küresel Sağlık Güvenliği Ve Jeopolitik Yansımalar

Dünya Sağlık Örgütü ile yolların ayrılması sadece teknik bir üyelik iptali değil aynı zamanda jeopolitik bir mesaj niteliği taşıyor. Amerika Birleşik Devletleri’nin bu kararı örgütün kriz yönetim biçimine ve karar alma süreçlerindeki şeffaflık eksikliğine bir tepki olarak geliştiği biliniyor. Ancak Amerika’nın sahadan çekilmesiyle oluşacak olan otorite boşluğunun diğer küresel güçler tarafından nasıl doldurulacağı sorusu büyük bir muamma yaratıyor. Özellikle bulaşıcı hastalıklarla mücadelede koordinasyonun en üst düzeyde olması gereken bir dönemde dünyanın en büyük ekonomisinin sistem dışına çıkması küresel sağlık güvenliğini daha kırılgan hale getirebilir. Birçok uluslararası yardım kuruluşu Amerika’nın bu tavrının diğer üye ülkeler üzerinde de olumsuz bir domino etkisi yaratmasından ve örgütün meşruiyetinin sorgulanır hale gelmesinden endişe duyuyor.

Uluslararası Kamuoyunun Karara Tepkisi Ve Gelecek Senaryoları

Kararın açıklanmasının ardından Avrupa Birliği başta olmak üzere pek çok dünya başkentinden itidal çağrıları gelmeye devam ediyor. Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği düzeyinde yapılan temaslarda Amerika’nın kararını gözden geçirmesi talep edilse de Washington yönetiminin geri adım atmaya niyetli olmadığı görülüyor. Dünya Sağlık Örgütü ise bu büyük finansal ve siyasi kaybı telafi edebilmek adına özel sektör ve diğer bağışçı ülkelerle yeni finansman modelleri üzerinde çalışmaya başladı. Amerika’nın boşalttığı koltuğun yarattığı boşluk küresel sağlık yönetiminin çok merkezli bir yapıya bürünmesine yol açabilir. Önümüzdeki süreçte Amerika’nın ikili anlaşmalar yoluyla kendi sağlık ağını mı kuracağı yoksa alternatif bir uluslararası yapı için mi harekete geçeceği küresel siyasetin en önemli gündem maddelerinden biri olmaya aday görünüyor.